City of Birmingham Symphony Orchestra, Mirga Gražinytė-Tyla & Vilde Frang

Hartelijk welkom op Klarafestival!

Festival van Vlaanderen Brussel, Klara en onze partners zijn verheugd jullie opnieuw te begroeten. “I believe audiences aren’t just listening. They are actively contributing”, tekent festivalartiest Barbara Hannigan op in een interview. Concerten zijn een wisselwerking tussen publiek, kunstenaars en wie voor of achter de schermen bijdraagt tot die magische momenten. Samen ‘worden’ we muziek. Become Music!

Hannigan is als dirigent en sopraan een wereldwijde referentie. Bij haar wordt klassieke muziek een hedendaagse en unieke belevenis. Dat inspireert Klarafestival als grootste omroepfestival van het land. Haar veelzijdige talent en dat van vele Belgische en internationale artiesten die met muzikale verhalen heden en verleden verbinden, brengen u ongetwijfeld in vervoering.

Klarafestival opent wervelend met Hannigan als dirigent met het London Symphony Orchestra. Daarna hoor en zie je haar met jonge musici uit haar mentorschapproject Equilibrium Young Artists. In maar liefst 25 concerten presenteren we toptalent als Les Talens Lyriques, het City of Birmingham Symphony Orchestra met Mirga Gražinytė-Tyla en Vilde Frang of het St. Louis Symphony Orchestra met Víkingur Ólafsson. Klarafestival koestert daarenboven de creatie. Het filmconcert Reich/Richter als symbiose van Gerhard Richters schilderijen en de muziek van Steve Reich, de creatie Counterforces van componist Frederik Croene op tekst van dichter Dominique de Groen of de muziektheaterproductie Prey van theatermaker Kris Verdonck met een compositie van Annelies Van Parys zullen u verrassen!

Deze en alle andere concerten zijn mogelijk dankzij de samenwerking met onze culturele partners: Bozar, Flagey, Kaaitheater, Théâtre Varia, Muntpunt, Concertgebouw Brugge en De Singel. Dank ook aan onze private partners KPMG, Proximus, Brouwerij Omer Vander Ghinste, Belfius, Interparking en de spelers van de Nationale Loterij. We zijn erkentelijk voor de steun van de Vlaamse Gemeenschap en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. En tot slot dank aan Klara en VRT: geen omroepfestival zonder die gewaardeerde samenwerking.

Joost Fonteyne 

Intendant Klarafestival

Robert Schumanns Symfonie nr. 1 in Bes, op. 38, “Lente” 

Symfonieën componeren was geen eenvoudige opdracht voor componisten die in de jaren 1830 tot artistieke ontplooiing kwamen. De negen symfonieën die Ludwig van Beethoven in de drie voorgaande decennia had geschreven, werden immers algemeen beschouwd als het summum van orkestmuziek. Het gevolg was dat elk nieuw werk eerst grondig met Beethovens negen symfonieën werd vergeleken, alvorens het op zijn eigen verdiensten beoordeeld werd. Ook Robert Schumann (1810-1856) was een bewonderaar van Beethoven, en ook hij ervoer Beethovens symfonieën eerder als een drukkende schaduw uit het verleden dan als een mogelijke bron van inspiratie. 

Reeds in 1833, op 23-jarige leeftijd, werkte Schumann voor het eerst aan een symfonie, waarvan hij ten minste drie delen voltooide. Schumann stak er ongetwijfeld veel van op, niet alleen op het vlak van het componeren voor orkest, maar ook wat het genre betreft. Jaren later, op 14 april 1839, schreef hij aan zijn compositieleraar Heinrich Dorn: “Soms wil ik mijn piano kapot slaan, omdat ze te eng is voor mijn muzikale ideeën. Het is waar dat ik nog maar weinig ervaring heb in het schrijven voor orkest, maar ik hoop deze toch binnenkort te kunnen bemachtigen.” Toch zou het nog tot 1841 duren alvorens Schumann een tweede poging ondernam om een symfonie te schrijven. Tussen 23 en 26 januari schetste Schumann in één ononderbroken golf van inspiratie zijn Eerste symfonie: een hele symfonie in vier dagen en nachten! Reeds op 31 maart volgde de première door het beste orkest van die tijd, het Gewandhausorchester Leipzig, onder leiding van Schumanns vriend Mendelssohn. Het werk werd bijzonder positief onthaald. 

Schumann leunt in zijn symfonieën dichter aan bij symfonische lyriek van Schubert dan bij de dramatiek van Beethoven. De Eerste symfonie vertoont nog wel meer verwijzingen naar Schubert, zoals het openingsmotief in de hoorns en de trompetten, dat teruggrijpt naar de hoornroep waarmee Schuberts Negende symfonie begint. Het tweede deel, Larghetto, is een vrij opgevatte reeks variaties op een breed uitgesponnen melodie met een ingetogen, bijna religieus karakter. Het robuuste Scherzo is een uitgebreide vijfdelige constructie, met twee onrustige trio’s. De finale opent met een krachtige fanfare en neemt dan het karakter aan van een vrolijke dans met enkele volkse melodieën. Naarmate het deel vordert, treedt het ritme van de openingsmaten meer en meer op de voorgrond, waarna het werk in een uitbarsting van koperfanfares naar zijn einde holt.

Edward Elgars Vioolconcerto in b, op. 61 

“Als u wilt weten wie ik beschouw als de grootste levende componist, zeg ik zonder aarzelen Elgar. [...] Ik plaats hem op gelijke voet met mijn idolen, Beethoven en Brahms. [...] Ik wou dat Elgar iets voor de viool zou schrijven.”  – Fritz Kreisler in The Hereford Times, 7 October 1905

Rond de eeuwwisseling zorgden successen als de Enigma Variations (1899) en The Dream of Gerontius (1900) dat Edward Elgar geroemd werd als Groot-Brittanniës belangrijkste componist. Een van zijn bewonderaars was de vioolvirtuoos Fritz Kreisler (1875-1962), die twee jaar na zijn bejubelde Londense debuut in 1902 de gouden medaille ontving van de Philharmonic Society. Niet veel later vroeg Kreisler aan zijn idool om een werk voor hem te schrijven. Het antwoord op die vraag was Elgars Vioolconcerto, dat in 1909 in première ging met Kreisler op viool. Behalve de opdracht aan Kreisler draagt de partituur een mysterieus, Spaans opschrift: "Aqui esta encerrada el alma de....." ("Hierin ligt de ziel van...."), een citaat uit de 18e-eeuwse roman Gil Blas van Alain-René Lesage. Verschillenden uit Elgars entourage zijn opgeworpen als de bezieler ervan, maar naar alle waarschijnlijkheid verwijst het citaat naar Alice Stuart-Wortley, een dierbare vriendin van Elgar die hij liefkozend aansprak met “Windflower”.

Het werk is geworteld in de romantische traditie van het concerto zoals we die terugvinden bij Brahms, met een orkestrale uiteenzetting van het muzikale materiaal aan het begin en een algehele demonstratie van het technische kunnen van de solist – denk in het geval van de violist aan vingervlugge passages vol dubbelgrepen, toonladderfiguren, tremolo’s en arpeggio’s. Maar uitdagender nog dan de virtuositeit is de muzikaliteit en retoriek die de componist hier vereist. De fantasierijke en poëtische schoonheid van het eerste deel – met onder meer het door Elgar tot “Windflower” gedoopte thema – en het melancholische, intieme tweede deel vragen van de violist een bijzondere muzikale veelzijdigheid. Zelfs wanneer in het derde deel de cadenza inzet (de uitgelezen passage voor de solist om zijn talent tentoon te spreiden), is die niet te herleiden tot een spektakelstuk. Zij is, integendeel, het emotionele en structurele zwaartepunt van de compositie. Doordat de muziek tegelijkertijd voortsnelt naar het einde en terugblikt op de schoonheid die eraan voorafging, schippert de finale tussen uitbundige passie en introverte lyriek, tussen toekomst en verleden. 

Bozar Archives / Lalina Goddard

Mirga Gražinytė-Tyla

De Litouwse dirigente Mirga Gražinytė-Tyla kreeg internationale bekendheid toen ze in 2012 de prestigieuze Salzburger Festspiele Young Conductors Award won. Een Dudamel Fellowship bij de Los Angeles Philharmonic werd gevolgd door talrijke uitnodigingen van orkesten en opera's wereldwijd. Van 2014-16 was ze assistent-dirigent en van 2016-17 Associate Conductor van de Los Angeles Philharmonic. In 2016 werd ze muziekdirecteur van het City of Birmingham Symphony Orchestra. In 2022-2023 vervult ze gedurende één seizoen de functie van hoofd-gastdirigent van het CBSO.

City of Birmingham Symphony Orchestra

Onder leiding van muziekdirecteur Mirga Gražinytė-Tyla vormt het City of Birmingham Symphony Orchestra (CBSO) het middelpunt van het muzikale leven in Birmingham en de West Midlands, en behoort het tot een van 's werelds grootste orkesten. Het begon allemaal toen Sir Edward Elgar het eerste symfonische concert dirigeerde in 1920. Onder chef-dirigenten als Adrian Boult, George Weldon, Andrzej Panufnik, Louis Frémaux en Simon Rattle kreeg het CBSO internationale bekendheid en liet het zien hoe kunst een hele stad een nieuwe richting uit kan sturen.

Vilde Frang

Vilde Frangs uitzonderlijke muzikaliteit en lyriek hebben haar verheven tot een van de meest vooraanstaande violisten van haar generatie. In 2012 werd haar de Credit Suisse Young Artists Award toegekend. In 2016 maakte ze haar veelgeprezen debuut met de Berliner Philharmoniker onder Sir Simon Rattle en tijdens het Baden-Baden Osterfestspiele met Ivan Fischer. Recente hoogtepunten bevatten samenwerkingen met onder andere het London Symphony Orchestra, het Concertgebouworkest en het Orchestre de Paris.

19:30 - 19:50
Klarafestival LOUNGE
Inleiding door Lalina Goddard (Nederlands)

CITY OF BIRMINGHAM SYMPHONY ORCHESTRA

CONDUCTOR

Mirga Gražinytė-Tyla

EERSTE VIOLEN

Nathaniel Anderson-Frank

Jonathan Martindale

Philip Brett

Peter Liang

Jane Wright

Stephen Proctor

Kirsty Lovie

Mark Robinson

Colette Overdijk

Stefano Mengoli

Catherine Chambers

Katharine Gittings

Wendy Quirk

Robert Bilson

Amanda Woods 

Victoria Gill

TWEEDE VIOLEN

Lowri Porter 

Moritz Pfister

Catherine Arlidge

Amy Jones

Cassi Hamilton

Bryony Morrison

Gabriel Dyker

Bethan Allmand 

Georgia Hannant

Lara Sullivan

Agnieszka Gesler

Adam Hill

Henry Salmon

Barbara Zdziarska

ALTVIOLEN

Adam Romer

Steven Burnard

David BaMaung

Michael Jenkinson

Catherine Bower

Sarah Malcolm

Amy Thomas

Mabon Rhyd 

Jessica Tickle

Helen Roberts

Joe Ichinose

Henrietta Ridgeon

CELLOS

Eduardo Vassallo

Charles-Antoine Archambault

Arthur Boutillier

David Powell

Miguel Fernandes

Helen Edgar

Catherine Ardagh-Walter

Sarah Berger

Joss Brookes

Abigail Hyde-Smith

CONTRABASSEN

Anthony Alcock

Julian Atkinson

Jeremy Watt

Julian Walters

Aisling Reilly

Mark Goodchild

David Burndrett

Lowri Morgan

FLUITEN

Marie-Christine Zupancic

Veronika Klirova

HOBO'S

Alex Hilton 

Emmet Byrne

KLARINETTEN

Oliver Janes

Joanna Patton

FAGOTTEN

Nikolaj Henriques

Benjamin Hudson

CONTRABASSEN

Margaret Cookhorn

HOORNS

Christopher Gough

Flora Bain

Mark Phillips

Jeremy Bushell

Olivia Gandee

TROMPETTEN

Jason Lewis

Robert Johnston

Jonathan Quirk

TROMBONNEN

Richard Watkin

Anthony Howe

BASS TROMBONNEN

David Vines

TUBA

Adrian Miotti

PAUKEN

Matthew Hardy

PERCUSSIE

Adrian Spillett