Laureates of the Queen Elisabeth Competition

Queen’s Delight: een muzikale ontdekkingstocht als eerbetoon aan Koningin Elisabeth
150 jaar geleden werd koningin Elisabeth geboren. Als gepassioneerde violiste en mecenas van de kunsten speelde zij een belangrijke rol in het Belgische en internationale muziekleven. Haar naam blijft onlosmakelijk verbonden met de Koningin Elisabethwedstrijd, die al decennialang jonge talenten op weg zet naar een internationale carrière. Om de koningin te herdenken met een bijzonder eerbetoon, bedacht Flagey een dag vol concerten. Onder de noemer Queen’s Delight wordt het een eerbetoon dat de wedstrijd zelf overstijgt: tien iconische laureaten verzamelen zich voor een intense dag vol muziek, ontmoetingen en uitwisseling.

Hieronder schetsen we hoe het project tot stand kwam, waarom er werd gekozen voor een brede waaier aan musici en hoe repertoire, samenwerking en publieksbeleving centraal staan.

Een persoonlijke band met de muziek

Het idee ontstond meer dan twee jaar geleden, tijdens gesprekken rond de 150ste verjaardag van koningin Elisabeth. Zij was niet alleen onze vorstin, maar ook een gepassioneerd muzikante: violiste, kunstliefhebster en nauw verbonden met violist en componist Eugène Ysaÿe, met wie zij het idee voor de wedstrijd ontwikkelde. We wilden deze persoonlijke band met muziek en musici in het hart plaatsen van Queen’s Delight, een soort promenade die een tiental concerten samenbrengt.

Diversiteit aan talent en ongeziene formats

Van daaruit vroegen we ons af hoe we dit eerbetoon in het heden konden verankeren en hoe we het uitzonderlijke engagement van de koningin voor de muziek volledig konden belichten. Eén artiest uitnodigen leek ons alvast ontoereikend. De rijkdom van haar nalatenschap vraagt integendeel om een veelstemmig antwoord. Daarom brengen we verschillende generaties laureaten samen, zowel pianisten, strijkers als zangers, met onder anderen Alexander Melnikov, Timothy Chooi en Eva Zaïcik.

Maar hoe konden we deze selectie samenstellen? Onze aanpak was tegelijk praktisch en heel persoonlijk. We namen een lijst van laureaten van de Koningin Elisabethwedstrijd vanaf de jaren 1970 tot vandaag en stelden ons één enkele vraag: met wie zouden we graag werken, los van de prijzen of rang die ze behaalden?

Deze reflectie maakten we in samenspraak met de Koningin Elisabethwedstrijd en Klarafestival. Onze wens was dat de Eerste Prijzen tijdens de concerten op een natuurlijke manier naast andere laureaten op het podium zouden komen te staan. Deze benadering weerspiegelt ook de filosofie van Flagey: we willen uitzonderlijke talenten langdurig begeleiden, ondersteunen en herhaaldelijk uitnodigen, omdat we overtuigd zijn van de kracht van hun muzikale persoonlijkheid en we die graag willen zien bloeien en verder ontwikkelen.

Bovendien stelden we aan alle musici voor dat ze zich niet zouden beperken tot solo-optredens, maar zich ook zouden inzetten voor kamermuziekprojecten in onuitgegeven bezettingen. Tijdens deze concertdag ligt de nadruk op muzikale uitwisseling. Het publiek wordt uitgenodigd om nieuwe configuraties te ontdekken. Doordat de concerten in al onze studio’s plaatsvinden, vormt het concept ook een muzikale ontdekkingstocht doorheen het Flageygebouw.

Artiesten in hun eigen universum

Met deze benadering proberen we verder te kijken dan de momentopname die een wedstrijd vaak is. Terugkeren naar Flagey betekent de wedstrijd herbeleven, maar ook alles wat zich buiten het podium afspeelt: de ontmoetingen tussen musici, het samenwerken en naar elkaar luisteren, de uitwisselingen tijdens de repetities, de gezamenlijke maaltijden. Al deze momenten blijven doorgaans verscholen voor het publiek.

Queen’s Delight probeert net deze dimensie te laten zien en horen, en dat op twee niveaus. Enerzijds brengen we de laureaten samen in nieuwe kamermuziekformaties, solo, in duo of in trio. Anderzijds bieden we ook het publiek de gelegenheid om hen te herontdekken via nieuwe dialogen, hernieuwde muzikale banden en een gedeelde muziekbeleving die het kader van de wedstrijd ruimschoots overstijgt.

Om dit te realiseren overlegden we intens met de musici. Repetitietijd is kostbaar en agenda’s zijn complex. Daarom keken we eerst naar laureaten die elkaar al kenden en die al eerder het podium hadden gedeeld. Tegelijk wilden we plaats maken voor nieuwe ontmoetingen. Zo gaf pianist Jonathan Fournel bijvoorbeeld aan dat hij zich bijzonder thuis voelt in kamermuziek en liever samen speelt dan solo. Pianist Alexander Melnikov daarentegen wilde ook ruimte voor solorepertoire, waarin zijn persoonlijke stem volledig tot zijn recht komt. Die combinatie geeft de dag een rijke en levendige dynamiek.

Bovendien wilden we ook intergenerationele ontmoetingen stimuleren. Jongere talenten en meer gevestigde artiesten delen het podium zonder hiërarchie. Dat weerspiegelt hoe muziek vandaag leeft: traditie en vernieuwing gaan altijd hand in hand.

Onverwachte keuzes

Uiteraard was ook de samenstelling van het programma essentieel. Het omvat sleutelwerken uit het solo- en kamermuziekrepertoire, maar we hebben ook minder evidente accenten willen leggen. De muziek van de Belgische violist Eugène Ysaÿe is daar een goed voorbeeld van. Zijn band met Brussel en met koningin Elisabeth is vanzelfsprekend, maar zijn muziek blijft ondergewaardeerd.

Daarnaast zijn er werken die als referentiepunten gelden voor elk van de instrumenten, gecombineerd met zeer persoonlijke keuzes van de musici zelf. Violiste Sylvia Huang schakelt moeiteloos tussen klassiek repertoire en minder vaak uitgevoerde componisten zoals Rebecca Clarke, die zij in het licht plaatst. Mezzosopraan Eva Zaïcik verkent het liedrepertoire van Richard Wagner in een intieme bezetting voor zang en piano, samen met pianist Severin von Eckardstein, die ruime ervaring heeft als begeleider. Zulke keuzes ontstaan uit dialoog, niet uit een opgelegd concept.

We hopen zo het publiek te verrassen en te vervullen. Wie het volledige parcours volgt, leert de laureaten op een andere manier kennen: niet meer als solisten in competitie, maar als musici in relatie tot elkaar. Bekende namen verschijnen in onverwachte combinaties en kamermuziek biedt hun een ruimte om te luisteren, op elkaar te reageren en samen te ademen.

We hopen ons publiek uit te nodigen tot een bredere kijk op de laureaten van de Koningin Elisabethwedstrijd: de wedstrijd niet te zien als eindpunt, maar als het start van een artistiek traject. Was dat immers ook niet de diepste wens van Koningin Elisabeth?

Gilles Ledure, algemeen directeur van Flagey

Sommige artiesten wil je elk jaar opnieuw horen. Pianist Alexander Melnikov, winnaar van de Koningin Elisabethwedstrijd 1991, en violist Josef Špaček, laureaat van de editie van 2012, zijn zulke muzikanten. Tijdens dit derde deel van Queen’s Delight brengen ze samen een programma vol kleur en karakter, zowel solo als in duo: de pianominiaturen uit Prokofjevs Visions fugitives, solovioolsonates van Ysaÿe en Stravinsky’s Divertimento, een arrangement voor viool en piano uit het ballet Le Baiser de la fée. Een feestelijk slotconcert van dit eerbetoon aan 150 jaar Koningin Elisabeth, vol ritmische flair en persoonlijke expressie.

150 jaar geleden werd Koningin Elisabeth geboren, een vorstin met een groot hart voor muziek en cultuur. Haar naam leeft voort in de prestigieuze Koningin Elisabethwedstrijd, die al decennialang de grootste muzikale talenten lanceert. Dit jubileum vieren we met een nu al historische reünie: tien van de meest iconische laureaten verzamelen voor één dag in Flagey. Tot in de verste uithoeken vullen ze het gebouw met viool, cello, piano en zang, in diverse constellaties.

Alexander Melnikov

De Russische pianist Alexander Melnikov raakte internationaal bekend via competities als de Internationaler Robert-Schumann-Wettbewerb (1989, Derde Prijs) en de Koningin Elisabethwedstrijd (1991, Vijfde Prijs). Zijn interesse in historische uitvoeringspraktijk leidde tot samenwerkingen met o.a. het Freiburger Barockorchester, musicAeterna en de Akademie für Alte Musik Berlin. Daarnaast werkte hij als solist met het Koninklijk Concertgebouworkest, London Philharmonic Orchestra en Philadelphia Orchestra. Samen met Isabelle Faust maakte hij opnames van de integrale vioolsonates van Mozart, Brahms en Beethoven. Voor die laatste ontving het duo een Gramophone Award en een Grammy-nominatie.

Josef Špaček

De Tsjechische violist Josef Špaček studeerde aan het Conservatorium van Praag, het Curtis Institute of Music en The Juilliard School bij Itzhak Perlman. Hij is laureaat van de Koningin Elisabethwedstrijd 2012 en won daarnaast prijzen op de Michael Hill International Violin Competition in Nieuw-Zeeland en de Carl Nielsen International Violin Competition in Denemarken. Špaček werkte als solist met orkesten als Chicago Symphony Orchestra, het Tsjechisch Filharmonisch Orkest en het Gewandhausorchester en met dirigenten als Jakub Hrůša, Manfred Honeck en Semyon Bychkov. Hij maakte verschillende geprezen opnames met muziek van Tsjechische componisten als Smetana, Dvořák, Janáček, Suk, Martinů en Schulhoff.