Hartelijk welkom op Klarafestival!

Festival van Vlaanderen Brussel, Klara en onze partners zijn verheugd jullie opnieuw te begroeten. “I believe audiences aren’t just listening. They are actively contributing”, tekent festivalartiest Barbara Hannigan op in een interview. Concerten zijn een wisselwerking tussen publiek, kunstenaars en wie voor of achter de schermen bijdraagt tot die magische momenten. Samen ‘worden’ we muziek. Become Music!

Hannigan is als dirigent en sopraan een wereldwijde referentie. Bij haar wordt klassieke muziek een hedendaagse en unieke belevenis. Dat inspireert Klarafestival als grootste omroepfestival van het land. Haar veelzijdige talent en dat van vele Belgische en internationale artiesten die met muzikale verhalen heden en verleden verbinden, brengen u ongetwijfeld in vervoering.

Klarafestival opent wervelend met Hannigan als dirigent van het London Symphony Orchestra. Daarna hoor en zie je haar met jonge musici uit haar mentorschapproject Equilibrium Young Artists. In maar liefst 25 concerten presenteren we toptalent als Les Talens Lyriques, het City of Birmingham Symphony Orchestra met Mirga Gražinytė-Tyla en Vilde Frang of het St. Louis Symphony Orchestra met Víkingur Ólafsson. Klarafestival koestert daarenboven de creatie. Het filmconcert Reich/Richter als symbiose van Gerhard Richters schilderijen en de muziek van Steve Reich, de creatie Counterforces van componist Frederik Croene op tekst van dichter Dominique de Groen of de muziektheaterproductie Prey van theatermaker Kris Verdonck met een compositie van Annelies Van Parys zullen u verrassen!

Deze en alle andere concerten zijn mogelijk dankzij de samenwerking met onze culturele partners: Bozar, Flagey, Kaaitheater, Théâtre Varia, Muntpunt, Concertgebouw Brugge en De Singel. Dank ook aan onze private partners KPMG, Proximus, Brouwerij Omer Vander Ghinste, Belfius, Interparking en de spelers van de Nationale Loterij. We zijn erkentelijk voor de steun van de Vlaamse Gemeenschap en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. En tot slot dank aan Klara en VRT: geen omroepfestival zonder die gewaardeerde samenwerking.

Joost Fonteyne

Intendant Klarafestival

Gecombineerde elementen

Een gesprek met altviolist Nicholas Cords van Brooklyn Rider

In elk concertprogramma lijken jullie met Brooklyn Rider een groter verhaal te willen vertellen. Waarom vinden jullie dat als strijkkwartet belangrijk en hoe is het idee voor The Four Elements ontstaan?

Nicholas Cords: "De gedachte om een collectie van gevestigde meesterwerken te presenteren, geeft ons op de een of andere manier gewoon geen voldoening. In alles wat we doen, zijn we op zoek naar een versmelting van oud en nieuw, en naar het vertellen van een verhaal of het meegeven van een kader aan ons publiek. Het proces om tot een programma te komen is een gesprek tussen alle leden van het kwartet. Samen kwamen we op het idee om een verhaal rond de vier natuurelementen op te bouwen, als verwijzing naar onze planeet, maar ook als metafoor voor het strijkkwartet, dat een gesprek is tussen vier unieke elementen. Elk element heeft zijn eigen elementaire kracht, en gecombineerd brengen die vier elementen een grote verscheidenheid aan dingen voort, zowel in het fysische als in het muzikale universum."

Hoe kwamen jullie uiteindelijk tot de selectie van vier kamermuziekwerken uit de afgelopen 100 jaar die symbool staan voor aarde, vuur, water en lucht?

Cords: "Sommige al bestaande kamermuziekwerken symboliseren voor ons een van de vier elementen. Sjostakovitsj, bijvoorbeeld, schreef zijn Achtste Strijkkwartet vlak na de Tweede Wereldoorlog, toen hij op bezoek was in Dresden, dat bijna volledig in vlammen was opgegaan. Het stuk werd een herdenking aan de slachtoffers van fascisme en oorlog vanwege de diepe indruk die de stad op Sjostakovitsj naliet. Voor ons is de compositie intuïtief verbonden met vuur. Hetzelfde kan je zeggen van Dutilleux' Ainsi la nuit: de muziek voelt gewoon alsof ze vol lucht zit. Daarmee bedoel ik niet alleen de ruimte tussen de noten, voor ons is het in wezen een stuk over de geest, over het muzikale geheugen. De manier waarop muzikale elementen in het stuk terugkeren, doen ons denken aan hoe onze geest werkt, aan het in elkaar weven van ervaringen, allemaal immaterieel, in de geest. Osvaldo Golijovs Tenebrae is een prachtige weerspiegeling van twee contrasterende ervaringen. Na een bezoek aan het door strijd en conflict getekende Israël, keerde Golijov terug naar New York en bezocht er het planetarium van het American Museum of Natural History. Daar zag hij hoe ongelofelijk mooi onze planeet eruit ziet vanuit de ruimte en een gevoel van vrede overviel hem. In dit stuk combineerde hij beide contrasterende ervaringen: inzoomen en conflict ervaren, uitzoomen en getuige zijn van iets moois. Wat je vanuit de ruimte natuurlijk vooral ziet als je naar de aarde kijkt, is water, wat zijn muziek vertelt door het kabbelen van geluid, van golven. Om te eindigen met het element aarde: Ruth Crawford Seeger was een groot componist van modernistische muziek, maar ze verzamelde onderweg ook veel Amerikaanse volksliederen. Ze is een beetje als onze Amerikaanse Bartók. Interessant is dat de volksliederen die zij verzamelde over dieren gaan, die voor ons de aarde vertegenwoordigen. Colin Jacobson van ons kwartet herwerkte deze liederen tot een nieuwe muzikale compositie."

Jullie hebben ook de opdracht gegeven aan verschillende componisten om nieuwe muziek te schrijven, geïnspireerd op de vier elementen. Moeten we hun antwoord interpreteren als een oproep tot actie, gezien de verontrustende toestand van de aarde?

Cords: "We hebben elke componist een element toegewezen, maar de aanpak lieten we bewust open. Het enige wat we vroegen was om de vier elementen op de een of andere manier in het heden te plaatsen, bijvoorbeeld door de aandacht te vestigen op een hedendaagse kwestie, of gewoon door hun prachtige en destructieve kracht te bewonderen. In dit project willen we het publiek absoluut niet vertellen wat het moet doen of denken. We willen dat de muziek een gedeelde ervaring creëert, die mensen vrijlaat om te kiezen wat ze eruit meenemen.”

Tijdens Klarafestival voeren jullie twee van de vier nieuwe werken uit: Hollow Flame van Akshaya Tucker en Aere senza stelle van Andreia Pinto Correia. Hoe was het om met hen te werken en hoe hebben zij vuur en lucht vertaald naar muziek?

Cords: "Akshaya Tucker is zo'n interessante componiste. Een van de vele redenen om haar te kiezen was dat we componisten onder de 30 jaar een podium wilden geven. Als we nadenken over de toekomst van onze planeet, dan denk ik dat we jonge mensen echt een stem moeten geven. Hollow Flame roept de verwoesting op die de recente bosbranden in Californië en langs de hele westkust hebben aangericht. In dit stuk stelt ze zich voor hoe de bomen koolstofdioxide inademen en in de atmosfeer loslaten, waardoor de instrumenten klinken alsof ze ongemakkelijk ademhalen. Andreia Pinto Correia heeft een stuk geschreven over de stofstormen die in de Sahara ontstaan en waarvan de frequentie en hevigheid worden beïnvloed door de klimaatverandering. Het stuk stelt het strijkkwartet voor als een klankwolk, met wervelende effecten, maar ook met een statisch gevoel. Je zou een lucifer kunnen aansteken met de spanning die in de lucht hangt, net zoals de momenten voor een storm. We brachten het stuk in première op het Vail Dance Festival in Colorado en nu is Andreia bezig met een omvangrijke revisie van het werk. Akshaya heeft ook verschillende versies van de partituur aangeleverd, dus ook met haar konden we nauw samenwerken." 

Is dat iets wat jullie zoeken in een componist, een artistieke dialoog?

Cords: “Ja, dat denk ik wel. Een van de dingen waar we als strijkkwartet van houden is om heel dicht bij de bron van de creativiteit te blijven. We willen een gesprek voeren, we willen een componist verwelkomen in onze strijkkwartetfamilie. Het interesseert ons niet om de componist voor te schrijven wat hij of zij moet doen, maar om samen ideeën te ontwikkelen. Vergeleken met een orkest is een strijkkwartet erg flexibel. Dat is eigenlijk een van de redenen waarom we de naam Brooklyn Rider hebben gekozen, zodat er geen "strijkkwartet" in onze naam voorkomt. Voor ons communiceert de omschrijving “strijkkwartet” een enigszins beperkend idee, terwijl we juist een naam wilden die openheid en dialoog uitlokt.”

composer’s notes

Aere senza stelle (2022) 

Andreia Pinto Correia 

De inspiratie voor Aere senza stelle (“Lucht zonder sterren”) vond ik bij de tempestades de poeira – stofstormen – die van de Sahara-woestijn naar het Iberisch Schiereiland trekken, een natuurfenomeen dat ik als kind in Portugal meemaakte. De berichtgeving van woestijnstofstormen kennen een lange evolutie, van de zogenaamde "bloedregens" als slechte voortekenen in het epos van Homerus, Hesiodus en Plutarchus, tot de eerste wetenschappelijke berichtgevingen door Darwin en Ehrenberg in de negentiende eeuw en het terrein van milieuonderzoek vandaag. Toen ik Dante Alighieri's Inferno herlas, vond ik een diepgaand poëtisch verband met de klimaatverandering, en dus spiegelde ik de structuur van Canto III, 22-30 door de compositie in drie secties te verdelen. In de laatste maten creëert het strijkkwartet een sonische wolk, alsof het een oneindige stroom deeltjes vervoert van de woestijn naar de rest van de wereld.

I. Lacrimoso, quasi recitativo – de sterloze lucht: lyrisch en statisch. 

II. Agitato, strepitoso – een tumult van stemmen: samengeperst, hoekig en dissonant. 

III. Misterioso, senza misura. Inquieto – stilstaande tijd. Een wervelwind van zand, verdwijnend in de oneindigheid. 

Aere senza stelle is geschreven in opdracht van het Vail Dance Festival 2022 (geleid door artistiek directeur Damien Woetzel) en is opgedragen aan António Guterres, voor zijn levenslange toewijding aan de problematiek van de klimaatverandering, en aan Catarina Vaz Pinto. Mijn grote dank gaat uit naar Brooklyn Rider. 

Hollow Flame (2022)

Akshaya Avril Tucker 

Hier in Californië staat het vuur voor de deur. Hoewel ik relatief nieuw ben in deze staat, blijft het beangstigend. Het vuur heeft al een verwoestende impact gehad op de gemeenschappen in Noord-Californië (en veegde de stad Paradise volledig weg in 2018). In heel Californië hebben we al jaren te maken met extreme droogte. Al die omstandigheden, van droogte tot vuur en modderstromen, zullen naar verwachting verergeren naarmate onze planeet verder opwarmt. 

Het strijkkwartet Hollow Flame is als een verzameling van dagboekaantekeningen die ik gedurende verschillende maanden bijhield en waarin ik probeer om de klimaatcrisis te bevatten: het verlies van zoveel, van mensenlevens tot oerbossen, laat staan van de menselijke gezondheid en het welzijn van onze ecosystemen. Hollow Flame is een poging om getuige te zijn van mijn eigen verdoving, mijn eigen onvermogen om zelfs maar in woorden te gieten wat ik erover wil zeggen. Het stuk is opgedeeld in de volgende secties: Chantlike, through a cathedral of trees; Suddenly bright; Frenzied; The Earth; en Echoes of the empty forest. 

Mijn onderzoek voor dit project begon in 2020, en leidde me door een aantal geschriften over de klimaatcrisis. Mijn deelname aan Composing Earth, een programma van de Gabriela Lena Frank Creative Academy of Music, is essentieel geweest tijdens dit hele proces. Net als een boekenclub of een praatgroep heeft dit programma de ruimte geschapen voor alle moeilijke gevoelens die de klimaatcrisis in ons losmaakt: verdriet, angst, bezorgdheid, empathie, woede. Terwijl ik aanvankelijk op mijn eentje onderzoek deed naar dit onderwerp, voelde dat bijzonder isolerend, zelfs onmogelijk. Maar in groep, hoe klein ook, konden we onze ervaringen delen en beseffen dat we – nee, niet gek zijn – omdat we ons waanzinnig gefrustreerd voelen door de apathie van miljoenen, door onze eigen verdoofdheid.

Ik wil Brooklyn Rider graag bedanken voor hun moed om dit onderwerp te kiezen, dat zo moeilijk is om over te schrijven en te spreken, en ik ben Bagaduce Music en Carnegie Hall dankbaar om mee de opdracht voor dit stuk te geven.

Brooklyn Rider

Met hun aangrijpende uitvoering en onstilbare honger naar muzikaal avontuur heeft Brooklyn Rider in de afgelopen 15 jaar een bijzondere plaats ingenomen in de wereld van de strijkkwartetten. Voor hen is het strijkkwartet een medium met diepe historische wortels en eindeloze mogelijkheden. Inspiratie vinden ze evengoed bij de late Beethoven als bij Perzische klassieke muziek en Amerikaanse volksmuziek, of tussen de oneindig variërende stemmen van levende componisten.

Johnny Gandelsman

De muzikale stem van Grammy Award-winnaar Johnny Gandelsman weerspiegelt de artistieke samenwerkingen die hij als violist en producer aanging sinds hij in 1995 naar de Verenigde Staten verhuisde. De New Yorker beschreef zijn uitvoering als "revelerend" en plaatste hem in het gezelschap van "radicaal transformerende" artiesten als Maurizio Pollini, Peter Serkin en Christian Zacharias. Als stichtend lid van Brooklyn Rider en lid van het Silkroad Ensemble werkte hij nauw samen met grootheden als Bela Fleck, Martin Hayes en Yo-Yo Ma.

Colin Jacobsen

Violist en componist Colin Jacobsen is "een van de interessantste figuren in de klassieke muziekscene" (Washington Post). Sinds 2000 slaat Jacobsen een intrigerende weg in door samen te werken met een breed scala aan artiesten uit verschillende tradities en disciplines. Voor zijn werk als stichtend lid van Brooklyn Rider en het orkest The Knights ontving Jacobsen een United States Artists Fellowship. Hij is een Avery Fisher Career Grant-solist, toert met Silkroad sinds het ontstaan ervan en is artistiek directeur van Santa Fe Pro Musica.

Nicholas Cords

Al meer dan twee decennia staat de omnivore altviolist Nicholas Cords in de frontlinie van een groeiend aantal projecten als uitvoerder, docent en cultureel verdediger. Als voormalig co-artistiek directeur van Silkroad, docent altviool en kamermuziek aan het New England Conservatory, en altviolist van Brooklyn Rider, wijdt hij zich aan muziek uit een breed scala van tradities en periodes, met een bijzondere passie voor de kruising tussen de lange geschiedenis van de klassieke muziek en het brede spectrum van muziek vandaag. 

Michael Nicolas

Cellist Michael Nicolas is een "sinds lang bewonderde figuur in de New Yorkse scene" (New Yorker) en heeft een uiteenlopende carrière als kamermusicus, solist, opname-artiest en improvisator. Zijn eclectische smaak en avontuurlijke geest zorgen ervoor dat zijn activiteiten variëren van concerten in 's werelds meest prestigieuze zalen, tot vrije improvisatie in experimentele ruimten in het hartje van New York, en samenwerkingen met componisten van allerhande stijlen. Daarmee verlegt hij de grenzen van muzikale expressie en betekenis.

combi concert 

Adelphi quartet
18:30 Flagey, Studio 1