[Uitverkocht] HONG KONG PHILHARMONIC ORCHESTRA, JAAP VAN ZWEDEN & ALEXANDRE KANTOROW

Welkom op de 19e editie van Klarafestival! Het thema Crossroads - Come Together verbeeldt als geen ander het samenkomen van het publiek, de artiesten en hun inspirerende concerten. Een ontmoetingsplek waar de top van de internationale klassiek in dialoog gaat met uitdagende creaties en jong talent.  

Inspirator van deze editie is festivalartiest Claron McFadden. 'Ik sta op een kruispunt waar stijlen en generaties elkaar kruisen en ontmoeten en met elkaar botsen', vertelde ze ons in een interview. Die uitspraak is de kern van het programma. Geniet van Klarafestival als vrijplaats van hoop, meerstemmigheid en schoonheid in alle mogelijke verschijningsvormen. Als een plek waar het bekende nieuwe betekenis krijgt en waar nieuwe ervaringen je overrompelen.

Jan Raes, voorzitter

Joost Fonteyne, intendant

Chantal Pattyn, manager Klara

Wat betekent een titel?

De titel van een schilderij stuurt de blik van de kijker, de titel van een roman creëert een verwachtingspatroon bij de lezer. Maar hoe zit dat bij muziek? Titels van instrumentale klassieke muziek zijn in vergelijking daarmee veeleer algemeen: doorgaans identificeren ze een werk op basis van een genre. Een muzikaal genre groepeert een groot aantal werken op basis van gemeenschappelijke kenmerken. Een strijkkwartet is naast een bezetting dus ook een muzikaal genre, net zoals een pianosonate, symfonie of concerto. In de loop van de muziekgeschiedenis ontstaan naast de bezetting nog andere genreconventies, zoals aantal, tempo, vorm en expressief gehalte van de verschillende delen. Ook wanneer een titel als bijvoorbeeld Symfonie nr. 1 niets zegt over de inhoud, dan nog zal de luisteraar spontaan enkele verwachtingen koesteren. We stellen ons in op een vierdelig orkestwerk met een snel en doorwrocht openingsdeel, een beschouwende trage beweging, een pittig scherzo en een afsluitende snelle beweging. Sinds de romantiek is de symfonie het belangrijkste genre waarin een componist zich tot een groot publiek richt. De componist geeft hierin het beste van zichzelf, en dat is ook wat wij van een symfonie verwachten. Het concert van het Hong Kong Philharmonic Orchestra biedt drie verschillende genres: een symfonisch gedicht, een variatiecyclus en een symfonie. Nog voor er een noot geklonken heeft, voelen luisteraars dankzij deze genres intuïtief aan wat hen te wachten staat.

Sterrendans

Rond 1850 ontstaat een nieuw muzikaal genre dat – grote uitzondering – wel een concrete titel heeft. Het symfonisch gedicht is een eendelig orkestwerk gebaseerd op een buitenmuzikaal gegeven. Het verklankt of verwijst naar het gedicht, natuurfenomeen, schilderij of verhaal waaraan het zijn titel ontleent. De opdracht die het Hong Kong Philharmonic Orchestra aan zijn stadsgenoot Daniel Lo gaf, behoort tot dit genre. Asterismal Dance (2022) is een eendelig werk dat geïnspireerd is door de lichtvariaties in de sterrenhemel, alsof de sterren aan het dansen zijn. Het vertrekt van één basismotief, dat in verschillende gedaanten te horen is. Ook deze zogenaamde ‘thematische transformatie’ is typisch voor het symfonisch gedicht.

Dit is voor mijn manager

Ook als pianovirtuoos had componist Sergej Rachmaninov een schitterende carrière. De volledige titel van diens op. 43 luidt Rapsodie op een thema van Paganini (1934). Het gaat dus om een variatiecyclus, een genre waarin componerende virtuozen hun instrumentale kunnen tentoonspreiden. De toevoeging ‘rapsodie’ versterkt de mythevorming: deze benaming suggereert dat de virtuoos al zijn kunstjes ter plekke improviseert. Sinds de val van het Ancien Régime is ook de klassieke muziek op kapitalistische leest geschoeid. Componisten verwerven een inkomen door opdrachten en uitgave van hun muziek. Muzikanten willen een zo groot mogelijk publiek werven voor hun concerten. Variatiecycli op een bekend en geliefd thema zijn daartoe een probaat middel. Rachmaninov heeft zich niet zozeer gespiegeld aan de vele virtuozen die middelmatige werken voor eigen gebruik componeerden, maar aan het iconische voorbeeld van Franz Liszt, voor wie transcendente virtuositeit een middel en geen doel op zich was. Toch was marktwaarde ook hem niet vreemd. Zo schreef hij over de achttiende en meest sentimentele variatie van deze cyclus: ‘dit is voor mijn manager’. Inderdaad wordt deze variatie vaak afzonderlijk uitgevoerd en is ze alom geliefd.

Waar Liszt in de negentiende eeuw een voorbeeldfunctie had voor de virtuoze pianomuziek, vervulde Niccolò Paganini deze rol voor het vioolrepertoire. Het is dan ook geen toeval dat Rachmaninov voor deze variatiecyclus het thema koos van het laatste van diens bekende 24 Capriccio’s voor viool solo, Op. 1. Iedereen (her)kent dit thema, en dat maakt het bij uitstek geschikt voor een variatiereeks. Vanaf de zevende variatie combineert Rachmaninov dit thema met de gregoriaanse Dies Irae-melodie. Tijdens de laatste vijf variaties haalt Rachmaninov alles uit de kast om een oorverdovend applaus uit te lokken. Het tempo versnelt stelselmatig, een mars stuwt het ritme naar een hoogtepunt, eenstemmige passages in de piano krijgen een groter effect door een zetting in vier octaven en de herkenbaarheid van beide thema’s (Paganini en Dies Irae) is opnieuw groter. Toch heeft Rachmaninov ook een structureel element overgenomen van Paganini. Het thema van diens Capriccio Nr. 24  telt niet toevallig 24 maten. Het is dus geen toeval dat Rachmaninov een reeks van 24 variaties baseert op dit thema.

Grote voetsporen

Tussen 1850 en 1870 stokt de productie van symfonieën enigszins. Dat heeft te maken met het ontstaan en de populariteit van het symfonisch gedicht in die periode, maar toch vooral met faalangst. Het is moeilijk om symfonieën te componeren na Schubert, Mendelssohn of Schumann, maar vooral de negen symfonieën van Beethoven deden componisten twijfelen: hoe kunnen we dit evenaren, laat staan overtreffen? Symptomatisch is het moeizame ontstaan van de eerste symfonie van Johannes Brahms. Een eerste aanzet mislukte compleet: de geplande ‘symfonie’ werd uiteindelijk zijn eerste pianoconcerto (1858). De tweede aanzet was de goede, al zou Brahms niet minder dan 21 jaar aan zijn eerste symfonie werken (1855-1876). Eigentijdse critici zagen in Brahms de componist die in de voetsporen van Beethoven trad, wat de druk op Brahms’ eerste symfonie nog aanzienlijk vergrootte. Vanaf de eerste noot van het openingsdeel voelt elke luisteraar echter dat Brahms in zijn opzet geslaagd is. Hij laat de snelle beweging voorafgaan door een langzame inleiding, een praktijk die al sinds de vroegste voorbeelden van het genre – de symfonieën van Joseph Haydn – gebruikelijk was. De diepgang en intensiteit van Brahms’ langzame inleiding tot dit openingsdeel zijn echter ongeëvenaard. De mineurtonaliteit, de schurende akkoorden, het luide klankniveau en de herhaalde paukenslagen schreeuwen het uit: hier staat iets bijzonders te gebeuren. Brahms maakt deze verwachtingen in dit en de volgende delen ook volledig waar. Ook het slotdeel begint met een langzame inleiding, wat eerder uitzonderlijk is. Dat wijst erop dat het muzikale gewicht vooral op de eerste en vierde beweging rust. Die zijn langer in duur en dramatischer in expressie dan de middendelen, die meer ontspannen zijn. Dat is zeker het geval voor de langzame tweede beweging, waarin de lyriek hoogtij viert, maar ook voor de derde beweging. Traditioneel is dit een scherzo, maar Brahms behoudt enkel min of meer de vorm, maar niet de maatsoort in drie of het karakter van deze beweging. Een lachebek was Brahms allerminst: hij voelde zich niet thuis in de muzikale grapjasserij van een Haydn of de wrange humor die bijwijlen in Beethovens scherzo’s te horen is. De expressie die hij nastreefde zit vervat in de tempoaanduiding ‘Un poco allegretto e grazioso’: opgewekt, niet te snel en vooral sierlijk.

Mark Delaere

Hong Kong Philharmonic Orchestra

Onder leiding van Jaap van Zweden groeide het Hong Kong Philharmonic Orchestra uit tot een van de grootste orkesten van Azië. In 2019 won het zelfs als eerste Aziatische orkest ooit de prestigieuze Gramophone Orchestra of the Year Award. Met Van Zweden bracht het orkest o.a. Wagners volledige Ringcyclus, waarvan zowel de uitvoeringen als de opnames lof ontvingen. Het orkest steunt ook componisten uit Hongkong en China via regelmatige compositieopdrachten en door hun werk internationaal te verspreiden. Verder zet het orkest zich in voor verschillende educatieve en maatschappelijke projecten, waarmee het jaarlijks duizenden kinderen en families toegang geeft tot muziek. Meer info over het orkest vind je hier.

Jaap van Zweden

De Nederlandse dirigent Jaap van Zweden begon zijn carrière als violist bij het Concertgebouworkest, waar hij op zijn 19e de jongste concertmeester ooit werd. Pas 20 jaar nadien (in 1996) zette hij zijn eerste stappen als dirigent en intussen groeide hij uit tot een van de meest gevraagde dirigenten ter wereld. Momenteel is van Zweden artistiek directeur van het Hong Kong Philharmonic Orchestra (sinds 2012) en New York Philharmonic (sinds 2018). Eerder vervulde hij deze functie bij onder andere Antwerp Symphony Orchestra en Dallas Symphony Orchestra. Na dit seizoen legt van Zweden zijn functies in Hongkong en New York neer om aan de slag te gaan bij Seoul Philharmonic.

Alexandre Kantorow

In 2019 brak de Franse pianist Alexandre Kantorow door toen hij op zijn 22e de Grand Prix behaalde op de International Tchaikovsky Competition, een prijs voorbehouden voor uitzonderlijke prestaties, die in de geschiedenis van deze wedstrijd slechts vijf keer is uitgereikt. Kantorow begon zijn carrière als solopianist op 16-jarige leeftijd en gaf sindsdien solorecitals in de grootste Europese zalen. Hij wordt geprezen om zijn vakmanschap, virtuositeit en poëtische gevoeligheid. Voor zijn opnames ontving hij steevast lovende kritieken en diverse onderscheidingen, waaronder recent een Diapason d’Or de l’Année voor zijn opname van solowerk van Brahms.

HONG KONG PHILHARMONIC ORCHESTRA

MUSIC DIRECTOR

Jaap van Zweden, SBS

PRINCIPAL GUEST CONDUCTOR

Long Yu

RESIDENT CONDUCTOR

Lio Kuokman, JP

FIRST VIOLINS

Concertmaster

Jing Wang

First Associate Concertmaster

Leung Kin-fung 

Second Associate Concertmaster

Anders Hui

Second Associate Concertmaster

Wang Liang

Third Associate Concertmaster

Bei de Gaulle

Ai Jin

Ba Wenjing

Cheng Li

Gui Li

Li Chi

Yoon Soojeong 

Li Zhisheng

Liu Fangxi

Mao Hua

Rachael Mellado

Zhang Xi

Jia Shuchen #

Li Chun Lam James *

Wang Yue *

SECOND VIOLINS

Zhao Yingna ●

Domas Juškys ■

Leslie Ryang Moonsun ▲

Fang Jie

Gallant Ho Ka-leung

Liu Boxuan

Mao Yiguo

Katrina Rafferty

Vivian Shen

Miyaka Suzuki Wilson

Tomoko Tanaka

Christine Wong

Zhang Yuchen

Zhou Tengfei

VIOLAS

Andrew Ling ●

Li Jiali ■

Kaori Wilson ▲

Cui Hongwei

Fu Shuimiao

Ethan Heath

Li Ming

Damara Lomdaridze

Alice Rosen

Sun Bin

Zhang Shuying

Yeung Sin Hang *

CELLOS

Richard Bamping ●

Fang Xiaomu ■

Dora Lam ▲

Chan Ngat-chau

Chen Yichun

Timothy Frank

Anna Kwan Ton-an

Lee Haedeun

Song Tae-mi 

Song Yalin

Leung Cheuk Yan *

DOUBLE BASSES

George Lomdaridze ●

Jiang Xinlai ◆

Chang Pei-heng

Feng Rong

Samuel Ferrer

Jeffrey Lehmberg

Philip Powell

Jonathan Van Dyke

FLUTES

Megan Sterling ●

Olivier Nowak ■

Josep Portella Orfila

PICCOLO

Linda Stuckey ◆

OBOES

Michael Wilson ●

Wang Yu-po ■

Marrie Rose Kim

COR ANGLAIS

Kwan Sheung-fung ◆

CLARINETS

Andrew Simon ●

John Schertle ■

Lau Wai

BASS CLARINET

Lorenzo Iosco ◆

BASSOONS

Benjamin Moermond ●

Toby Chan ■

Vance Lee ◆

CONTRABASSOON

Adam Treverton Jones ◆

HORNS

Lin Jiang ●

Russell Bonifede ■

Chow Chi-chung ▲

Todor Popstoyanov 

Homer Lee

Jorge Medina

Chuang Yu-hui *

Benjamin Jacks *

Lionel Speciale *

TRUMPETS

Nitiphum Bamrungbanthum ●

Christopher Moyse ■

Douglas Waterston

Robert Smith

Yu Long Ching ∇

TROMBONES

Jarod Vermette ●

Christian Goldsmith

Kevin Thompson

BASS TROMBONE

Aaron Albert ◆

TUBA

Paul Luxenberg ●

Florian Hatzelmann ●*

TIMPANI

James Boznos ●

PERCUSSION

Aziz D. Barnard Luce ●

Raymond Leung Wai-wa

Sophia Woo Shuk-fai

Samuel Chan *

Eugene Kwong *

HARP

Louise Grandjean ●#

● Principal

■ Co-Principal

◆ Associate Principal

▲ Assistant Principal

# Short-term Contract

* Guest Musician 

∇ The Orchestra Academy Hong Kong (TOA) Fellows 

MANAGEMENT ON TOUR

CHIEF EXECUTIVE 

Benedikt Fohr

DIRECTOR OF ARTISTIC PLANNING

Timothy Tsukamoto

ARTISTIC PLANNING MANAGER 

Michelle Wong

DIRECTOR OF ORCHESTRAL OPERATIONS

Vanessa Chan

LIBRARIAN

Betty Ho

ASSISTANT LIBRARIAN

Chan Tim Yan

STAGE MANAGER

Camille Tam 

STAGE SUPERVISOR

Chan Kwok Yee

DIGITAL MEDIA PRODUCER

Arthur Lo

STAGE AND PRODUCTION OFFICER

Isaac Wong 

ORCHESTRA PERSONNEL MANAGER

Joseph Wong

ASSISTANT ORCHESTRAL OPERATIONS MANAGER

Apple Li

DIRECTOR OF MARKETING

Dennis Wu

MEDIA RELATIONS & COMMUNICATIONS MANAGER 

Emily Hui 

INTERNATIONAL TOUR MANAGER

Harrison Parrott