Peter Broderick & Ensemble 0

Welkom op de 19e editie van Klarafestival! Het thema Crossroads - Come Together verbeeldt als geen ander het samenkomen van het publiek, de artiesten en hun inspirerende concerten. Een ontmoetingsplek waar de top van de internationale klassiek in dialoog gaat met uitdagende creaties en jong talent.  

Inspirator van deze editie is festivalartiest Claron McFadden. 'Ik sta op een kruispunt waar stijlen en generaties elkaar kruisen en ontmoeten en met elkaar botsen', vertelde ze ons in een interview. Die uitspraak is de kern van het programma. Geniet van Klarafestival als vrijplaats van hoop, meerstemmigheid en schoonheid in alle mogelijke verschijningsvormen. Als een plek waar het bekende nieuwe betekenis krijgt en waar nieuwe ervaringen je overrompelen.

Jan Raes, voorzitter

Joost Fonteyne, intendant

Chantal Pattyn, manager Klara

Hoewel vol verwondering en schoonheid, belichaamt de muzikale output van Arthur Russell ook ironie, tragedie en paradox. Kijk alleen al naar wat hij naliet. Russell nam meer dan 1.000 uur tape op en bouwde een enorm archief op, dat zich nu in de New York Public Library bevindt. Maar voor Russell stierf in 1994 bracht hij slechts drie albums uit onder zijn eigen naam. Een daarvan was Tower of Meaning, een partituur geschreven voor, maar uiteindelijk niet gebruikt in een Medea-productie van Robert Wilson. Philip Glass redde de muziek uiteindelijk door op zijn eigen label een ietwat iele opname uit te brengen in een oplage van 320 lp’s.

Een paar jaar nadat zijn obsessie met Russells werk geboren was, kocht zanger, producer en componist Peter Broderick voor $500 een van die schaarse exemplaren, het meeste dat hij ooit voor een album had betaald. (Na een remastering werd het in 2006 opnieuw uitgebracht, nog gevolgd door verschillende uitgaves). Toch kreeg hij niet dezelfde connectie met dat collector’s item als met veel van Russells oeuvre. Het voelde wat koud en afstandelijk. Misschien ging Russells gebruikelijke kluwen van intimiteit en mysterie verloren in het frustrerende schrijfproces of misschien in de opname zelf. Desalniettemin, de impact van 40 jaar Tower of Meaning, Russells weelderige, overweldigende werk is inmiddels zonneklaar voor Broderick. Die laatste werd de spilfiguur van Give It to the Sky: Arthur Russell’s Tower of Meaning Expanded, een reanimatie van 80 minuten inclusief enkele verloren nummers, ragfijn en schitterend uitgevoerd door het Franse hedendaagse-muziekfenomeen Ensemble 0. De verwondering en de schoonheid van Tower of Meaning staan als een paal boven water.

Op een dag, in de trein terug na een concert waar hij slechts een fragment van het werk had gespeeld, besefte oprichter van Ensemble 0 Stéphane Garin dat hij direct in dit project moest duiken. In 2019 speelde de groep zo’n 25 minuten van Tower of Meaning als inleiding op Femenine, het pulserende minimalistische meesterwerk van Julius Eastman. (Russell werkte lang samen met Eastman, die de eerste opname van Tower of Meaning leidde). Garin was onder de indruk van de pracht en subtiele moeilijkheid, de manier waarop Russell dissonanten uit de weg ging ten gunste van complexe metrums. Het was met weinig te vergelijken.

Garins openbaring was de start van een avontuur van vier jaar onderzoek, transcriberen, overleggen, repeteren, opnemen en creatieve editing. Ze interviewden ook Gavin Bryars, wiens muziek Wilson gebruikte in plaats van die van Russell. ‘Ik heb je show nooit geweld aan willen doen. Ik worstelde met mijn onvermogen om sneller te gaan,’ schreef Russell ooit aan Wilson in een nooit verzonden brief. ‘Ik dacht altijd dat je uiteindelijk tevreden zou zijn, maar het spijt me nu dat je boos bent.’ Ensemble 0 wilde een van Russells meest onbegrepen composities een nieuwe kans geven om gehoord te worden.

Al vroeg in het proces nam Ensemble 0 twee cruciale beslissingen. Om te beginnen zouden ze niet vertrekken van Russells originele esoterische partituren, die elders al waren gebruikt om Tower of Meaning uit te voeren. Ze vonden het mooi hoe onaf de opname voelde; zo konden ze overwegen wat er ontbrak en hoe de altijd rusteloze Russell het mogelijk in de loop der tijd zou hebben aangepast. Die lastige taak viel toe aan Ensemble 0-saxofonist Julien Pontvianne. Hij nam opnames onder de loep die Russell met een tapemachine had vertraagd om zo de melodieën en onderliggende arrangementen te vinden.

Ten tweede besloten ze verder te kijken dan Tower of Meaning om de interactie te zien met  andere delen van Russells enorme muzikale corpus, met name zijn songwriting. Ze waren bekend met hoe Broderick Russells songs gedurende bijna tien jaar op podia en albums bracht, en wisten van zijn samenwerking met Russells erfgenamen om niet eerder uitgebrachte tracks te restaureren op het verbluffende album Iowa Dream. Zonder aarzelen accepteerde Broderick de uitnodiging van Ensemble 0 om mee te doen, al kwam hij wel met een verrassing op de proppen: wat als ze in plaats van voorspelbare Russell-standards enkele dierbare nummers zonder thuis in Tower of Meaning zouden verweven? Russells nabestaanden gingen akkoord.

Give It to the Sky is soepel en dioramisch. Pontviannes transcripties voegen zowel spierballen als nuance toe aan de oorspronkelijke opname, met nieuwe diepte in de lage tonen als tegenwicht voor de hoge trillingen. Ensemble 0 legt fijnmazige, vakkundige lagen neer, de flou op die zeldzame Glass-release maakt plaats voor een helderheid die je laat binnenkijken in deze betoverende muziek. Er dagen nieuwe ideeën, die Tower of Meaning voorstellen als de basis voor iets groters.

Ensemble 0 raakt Brodericks toevoegingen aan en laat ze weer los. Corky, een aangrijpende cowboyballade die Russell nooit voltooide, verschijnt, verdwijnt en verschijnt drie keer opnieuw, en de ronkende uitademingen van Tower of Meaning maken het des te zoeter en droeviger. Het titelnummer, net voorbij het grandioze midden, is een sublieme meditatie op het bestaan zelf, over staren naar een simpel landelijk tafereel, en je verbazen over het wonder gewoon ergens te zijn. Het vervat mooi het gevoel van het hele project – een prachtige manier om iets als voor het eerst te horen dat misschien bekend leek.

Natuurlijk had Russell weinig op met definitieve versies. Hij bevroeg voortdurend de mogelijkheden van een werk, op zoek naar wat het nog meer kon doen. Give It to the Sky is een krachtige bevestiging van die principes, om op het frame van Tower of Meaning verder  te bouwen, om vorm te geven aan iets dat functioneert in Russells wonderlijke, paradoxale wereld. En Give It to the Sky wil ook geen definitief laatste woord zijn. Broderick en Ensemble 0 spreken al over hoe het nog anders kan op scène en welke andere wegen nog bewandeld kunnen worden.

Maar meer in het algemeen is Give It to the Sky een briljante uitnodiging om het moederwerk opnieuw te bekijken, om het open te stellen voor nieuwe luisteraars die er misschien een ander pad in kunnen vinden. Dit is niet per se hoe Russell Tower of Meaning zou hebben verdergezet. Eindelijk, in deze nieuwe versie vol verbeelding, kan je de grandeur van wat hij schreef in volle glorie horen, met de grootste zorg gespeeld en opgenomen. Als een eerbetoon aan Russells verleden brengt Give It to the Sky zijn verwaarloosde en onderschatte juweel terug naar het heden en de toekomst, waar het thuishoort.

Ensemble 0

Het Franse Ensemble 0 werd in 2004 opgericht als ensemble voor hedendaagse muziek, waaronder die van de eigen leden. Het ensemble wordt geleid door componist Sylvain Chauveau en percussionist-componist Stéphane Garin en bestaat uit een grote groep musici die naargelang de vereisten voor specifieke projecten worden ingeschakeld. Daarbij voert Ensemble 0 composities op van o.a. Moondog, Julius Eastman en György Ligeti, naast werk van hedendaagse componisten als Tristan Perich, Michael Pisaro en Rachel Grimes. Het ensemble bracht verschillende albums uit met zowel werk van hedendaagse componisten als van de eigen leden, waaronder een album bestaande uit vijf versies van John Cages 4’33”.

Peter Broderick

Peter Broderick is een Amerikaanse componist en multi-instrumentalist die wereldwijd optreedt met verschillende ensembles, zoals de gerenommeerde Deense band Efterklang, waarmee hij al 5 jaar samenwerkt. Hij creëerde composities, variërend van hedendaags klassiek tot folk, voor verschillende soorten projecten, waaronder film en hedendaagse dans. Zijn talrijke opnames verschenen bij prestigieuze labels als Erased Tapes en Bella Union. Momenteel woont hij in het westen van Ierland.