Patricia Kopatchinskaja & Fazil Say

Welkom op het 20e Klarafestival! 

Onder de noemer We Are Now brengt deze bijzondere verjaardagseditie een ode aan het hier en nu. Niemand stapt de magie van het moment zo onvervaard binnen als festivalartiest Patricia Kopatchinskaja. Waar en wat ze ook speelt, deze Moldavische violiste en componiste laat de vlam in de pan slaan. Elk concert is voor haar een nieuw begin, een vol ogenblik waarin alles nog kan gebeuren. Klarafestival 2025 schetst een veelgelaagd portret van Patricia Kopatchinskaja als violiste, componiste en inspirator. 

Ter ere van onze 20e verjaardag lanceren we een nieuwe traditie: één dag lang wordt de Kunstberg omgetoverd tot Muziekberg/Mont des Musiques. Naast concerten en voorstellingen op verschillende locaties houden we een nieuw ensemble boven de doopvont. Sound of Brussels Orchestra gaat op zoek naar de uitzonderlijke klank van Brussel. 

We leven in uitdagende tijden. Ook daar staan enkele festivalprojecten bij stil. Tegelijkertijd bewijzen ze hoeveel hoop er tussen de noten van een Stabat Mater of een Dies Irae kan schuilen. Hoe muziek ons kan beroeren en inspireren. Voor Patricia Kopatchinskaja is muziek geen abstracte materie: ‘Muziek is er om iets mee te doen. Ook wanneer ze geen concrete boodschap of functie heeft, appelleert ze aan ons. Ze wil gehoord worden. Ik geloof niet in absolute muziek. Niet écht.’

Laat het feest losbarsten! 

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, nethoofd Klara

‘Een natuurkracht, als een vulkaan, aardbeving of tsunami – een overweldigende energie die de muziek volledig belichaamt’: met die woorden beschrijft Patricia Kopatchinskaja haar muzikale partner in crime Fazil Say. Naast energie zijn het vooral avontuur, vrijheid en speelsheid die de twee muzikanten met elkaar verbinden. Of ze nu een repertoirestuk als de Kreutzersonate of een relatief onbekend werk als Mythes onder handen nemen, steeds koppelen ze hun technische precisie aan spontaniteit. Dat ze uitstekend op elkaar ingespeeld zijn, bewijzen de twee bovendien met elk een eigen compositie die specifiek geschreven is met de kwaliteiten van de ander in het achterhoofd. 

Mythes van Karol Szymanowski, een nieuw werk op het repertoire van Kopatchinskaja en Say, sprak hen meteen aan door zijn mysterieuze, tot de verbeelding sprekende klankwereld. Voor Szymanowski was Mythes een van de eerste werken waarin hij zijn volwassen stijl bereikte. Doordat hij in zijn thuisland Polen niet kon steunen op een lange muzikale traditie, richtte hij zich vooral op de Franse impressionistische muziek van componisten als Ravel en Debussy, waarin hij een voorbeeld zag voor een eigen nationale stijl. Aan die impressionistische invloeden voegt Szymanowski zijn interesse in mythologie en muzikale verbeeldingskracht toe, die we ook terugvinden in Mythes. Elk van de drie delen van dit werk geeft een beeldende impressie van een verhaal uit de Griekse mythologie. In het eerste deel, ‘La Fontaine d’Arethuse’, lijkt de piano het stromende water te verklanken van de bron waarin de nimf Arethusa is veranderd om aan de riviergod Alpheus te ontsnappen. In het tweede deel, ‘Narcisse’, fungeren de statische akkoorden in de piano als een spiegelend wateroppervlak waarboven de viool haar lyrische melodie ontvouwt. Opvallend daarbij zijn de vele dubbelgrepen in de vioolpartij, alsof elke noot haar eigen spiegelbeeld meedraagt. Het derde deel ten slotte verklankt de interactie tussen de Dryaden (bosnimfen) en de god Pan als een spel van contrasten tussen mysterieuze en uitbundige, grillige passages. Wanneer Szymanowski de viool een panfluit laat imiteren, wordt de verbeelding van de mythe zelfs even letterlijk.

Voor dit concertprogramma brengen Fazil Say en PatKop (het pseudoniem van Kopatchinskaja als componiste) elk ook een eigen compositie mee. Met de Lost Screams Sonata wil Say uitdrukking geven aan de crises en angsten waarmee hedendaagse artiesten te kampen hebben. Daarvan getuigen de ruwe melodieën die klinken als innerlijk geschreeuw. In de ritmische stuwingskracht en felle contrasten van Says muziek herkennen we de energieke, lichamelijke uitvoeringsstijl die Kopatchinskaja zo in hem waardeert. In UniSolo zoekt PatKop naar een middenweg tussen solo en duet: de viool neemt vaak een leidende rol, maar de commentaren en impulsen van de piano zijn tegelijk onmisbaar. In het langzame eerste deel cirkelen beide instrumenten rond de noot la, waarbij ze elk hun eigen weg lijken te gaan, maar telkens op onverwachte momenten weer samenkomen. Het tweede deel drukt een soort stilstand uit, zonder ritmische puls. Rode draad door dit deel is een spookachtig motief dat tussen de twee instrumenten in lijkt te zweven. In het derde en laatste deel horen we PatKops ideaal van het concertpodium als speeltuin. Het deel wordt gedreven door speelse elementen als de lange glissando’s en extreme vibrato’s op de viool en de toonclusters en morsecodeachtige signalen op de piano. Opvallend detail: toen Say en PatKop hun nieuwe werken uitwisselden, bleken ze zó op dezelfde golflengte te zitten dat de eindes van hun composities opmerkelijke gelijkenissen vertonen…

Met de Kreutzersonate van Ludwig van Beethoven keren Say en Kopatchinskaja terug naar het begin van hun samenwerking. Deze negende vioolsonate van Beethoven ontleent haar bijnaam aan de Franse violist Rodolphe Kreutzer. Nochtans heeft die het werk nooit uitgevoerd: oorspronkelijk had Beethoven de sonate opgedragen aan George Bridgetower, maar toen de twee na de première ruzie kregen, verving Beethoven Bridgetowers naam door die van Kreutzer. Deze kleinmenselijke anekdote heeft de kwaliteiten van het werk echter nooit overschaduwd: tegenwoordig behoort deze monumentale sonate zelfs tot het kernrepertoire voor de viool en de piano. Net als uit andere werken in Beethovens middenperiode spreekt uit de monumentale schaal van de Kreutzersonate een symfonische ambitie, ondanks de bescheiden bezetting. Kenmerkend voor deze periode in Beethovens oeuvre zijn ook de karaktercontrasten in het eerste deel. Waar het expressieve en stormachtige hoofdthema aanleunt bij de Beethoven van de Derde en Vijfde symfonie, herkennen we in de langzame inleiding en het intieme neventhema eerder de componist van contemplatieve werken als de Mondscheinsonate. Hetzelfde kan gezegd worden over het contrast tussen het tweede deel, een zorgeloze variatiereeks op een lieflijk thema, en het exuberante slotdeel in de stijl van de snelle dansvorm tarantella.

Robbe Beheydt

Patricia Kopatchinskaja

De Moldavische violiste en componiste Patricia Kopatchinskaja staat bekend om haar innovatieve concertprogramma’s, vaak met een theatrale insteek. Haar experimentele geest uit zich in originele benaderingen van het traditionele repertoire en een voorliefde voor 20e- en 21e-eeuwse muziek. Dit leidde tot samenwerkingen met hedendaagse componisten als Luca Francesconi, Michael Hersch en György Kurtág. Kopatchinskaja was eerder artist in residence bij o.a. Berliner Philharmoniker, Orchestre philharmonique de Radio France en Barbican Centre Londen. Ze maakte meer dan 30 cd-opnames, waaronder het album Death and the Maiden met Saint Paul Chamber Orchestra, dat in 2018 een Grammy won.

Fazil Say

De Turkse pianist en componist Fazil Say brak in 1994 internationaal door toen hij de Young Concert Artists International Audition in New York won. Sindsdien speelde hij vrijwel overal ter wereld en was hij artist in residence bij concerthuizen als Alte Oper Frankfurt, Konzerthaus Berlin, Wiener Konzerthaus en Concertgebouw Amsterdam. Als componist heeft hij onder meer zes symfonieën, twee oratoria, verschillende concerto’s en talrijke werken voor piano of kamerensemble op zijn naam staan. Hij vormt een vast kamermuziekduo met Patricia Kopatchinskaja, voor wij hij ook zijn Vioolconcerto schreef. Voor zijn talrijke cd-opnames ontving hij o.a. drie keer een ECHO Klassik.

guided concert

20:00 Gesprek met Patricia Kopatchinskaja en Fazil Say, gemodereerd door Katherina Lindekens (in het Engels) — Henry Le Boeuf Zaal