Belgian National Orchestra, JLCO, Wynton Marsalis & Nicola Benedetti

Welkom op het 20e Klarafestival! 

Onder de noemer We Are Now brengt deze bijzondere verjaardagseditie een ode aan het hier en nu. Niemand stapt de magie van het moment zo onvervaard binnen als festivalartiest Patricia Kopatchinskaja. Waar en wat ze ook speelt, deze Moldavische violiste en componiste laat de vlam in de pan slaan. Elk concert is voor haar een nieuw begin, een vol ogenblik waarin alles nog kan gebeuren. Klarafestival 2025 schetst een veelgelaagd portret van Patricia Kopatchinskaja als violiste, componiste en inspirator. 

Ter ere van onze 20e verjaardag lanceren we een nieuwe traditie: één dag lang wordt de Kunstberg omgetoverd tot Muziekberg/Mont des Musiques. Naast concerten en voorstellingen op verschillende locaties houden we een nieuw ensemble boven de doopvont. Sound of Brussels Orchestra gaat op zoek naar de uitzonderlijke klank van Brussel. 

We leven in uitdagende tijden. Ook daar staan enkele festivalprojecten bij stil. Tegelijkertijd bewijzen ze hoeveel hoop er tussen de noten van een Stabat Mater of een Dies Irae kan schuilen. Hoe muziek ons kan beroeren en inspireren. Voor Patricia Kopatchinskaja is muziek geen abstracte materie: ‘Muziek is er om iets mee te doen. Ook wanneer ze geen concrete boodschap of functie heeft, appelleert ze aan ons. Ze wil gehoord worden. Ik geloof niet in absolute muziek. Niet écht.’

Laat het feest losbarsten! 

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, nethoofd Klara

Een open relatie met jazz en klassiek

Wie Wynton Marsalis (New Orleans, 1961) van nabij volgt, weet dat hij naast zijn jazzcarrière ook actief is binnen de klassieke muziek. Als veertienjarige debuteert hij bij de New Orleans Philharmonic Symphony en vier jaar later gaat hij klassieke trompet studeren aan de New Yorkse Juilliard School. Tegelijkertijd treedt hij aan als lid van de legendarische jazzband Art Blakey and the Jazz Messengers, waardoor hij zich realiseert dat zijn toekomst eerder bij jazz ligt. Toch laat de klassieke muziek hem niet los.  Zo is zijn tweede album onder eigen naam, uitgebracht in 1983, gewijd aan trompetconcerti van onder meer Haydn en Hummel, meteen goed voor een Grammy. Er volgen nog tal van albums met klassiek trompetrepertoire — uiteraard afgewisseld met zijn jazzalbums — maar het duurt tot 1998 voor hij zich met A Fiddler’s Tale waagt aan een eigen klassieke compositie. Sindsdien creëert Marsalis geregeld klassieke werken zoals strijkkwartetten, symfonieën en concerti, die hij doorvlecht met stilismen uit jazz, blues en andere historische zwarte Amerikaanse muziek (bijvoorbeeld timbre-effecten zoals trompet-growls). Ook qua bezetting zoekt hij de dialoog op tussen deze stromingen. Zo verenigt hij in zijn Vierde symfonie een hoogromantische orkestbezetting met die van een moderne bigband tot een massief symfonisch jazzorkest.

Met zijn klassieke werk treedt Marsalis in de voetsporen van illustere voorgangers die elk op hun manier de werelden van klassieke muziek met jazz hebben gecombineerd. Dat gebeurde vanuit beide muziekstromingen én aan beide kanten van de oceaan, denk maar aan Igor Stravinsky’s ragtime-geïnspireerde werken zoals de derde dans uit L’Histoire du soldat (1918–20). Rhapsody in Blue is wellicht het bekendste vroege voorbeeld. Deze compositie van George Gershwin ging in 1924 in première in een versie voor het hybride orkest van Paul Whiteman — een bonte mix van klassieke strijkers en jazzblazers. Zo mogelijk nog grotere invloeden op Marsalis zijn zwarte Amerikanen zoals James P. Johnson en Duke Ellington. Hoewel zij vooral bekend waren als jazzpianist en -componist, schreven ze ook enkele symfonische werken, waaronder elk een pianoconcerto, respectievelijk Concerto Jazz-A-Mine (1934) en New World A-Comin’ (1943).

Storytelling 

Vanavond staat niet de trompet, maar de viool centraal. Marsalis’ Violin Concerto in D werd geschreven voor Nicola Benedetti, die nauw samenwerkte met Marsalis bij de creatie van de solopartij. Zijn eerste concerto ging in 2015 in première met het London Symphony Orchestra en reist sindsdien de wereld rond.

Voor Marsalis moet een virtuoze solo een verhaal vertellen. Hij opent dit concerto met een ‘er was eens’-thema door de eenzame viool. Al snel komt het orkest erbij, en slaat de dromerige sfeer om in nachtmerrieachtige taferelen. Na enig gewoel keert de rust terug. In de coda klinkt een muzikale herinnering aan de Anglo-Keltische fiddle-traditie. Het tweede deel, ‘Rondo Burlesque,’ doet bij momenten denken aan Stravinsky, maar is volgens Marsalis geïnspireerd op New Orleans: jazz, Mardi Gras, de stoofschotel gumbo en de calliope-klank van een radarboot. De soloviool zet het derde deel ‘Blues’ in. Geen hartzeer of rampspoed hier, maar een liefdeshistorie tussen de viool en het orkest, met de nodige ups en downs. Met het volkse muziekfeest ‘Hootenanny’ bereikt dit concerto zijn grote finale. Marsalis nodigt uit tot klappen, stampen en dansen, tot de viool weer op pad gaat en dit verhaal zachtjes uitspeelt.

De jungle van New York 

Vervolgens horen we Marsalis’ vierde symfonie The Jungle (2016). In 1999 creëert hij met All Rise zijn eerste symfonie, een decennium later gevolgd door Blues Symphony (2009/2019) en Swing Symphony (2010). In elk van deze werken verweeft hij kenmerken van jazz, blues, gospel en Europese symfonische muziek, en dat is in The Jungle niet anders. Centrale inspiratie is ditmaal New York City: zes delen roepen de diverse sferen, karakters en gemeenschappen op van de stad die hij sinds 1979 zijn thuis noemt.

The Jungle opent met ‘The Big Scream’, waarvan de ondertitel ‘Black Elk Speaks’ refereert aan de heler Black Elk van het Oglala Lakota-volk. Dit deel verwijst zowel naar de Native American-wortels van New York als naar het heden, waarbij de steeds wisselende maatsoorten en onverwachte accenten de grootstedelijke chaos oproepen. ‘The Big Show’ brengt ons naar het bruisende nachtleven, waarbij Marsalis puurt uit voorlopers en invloeden van vroege jazz, zoals ragtime, Broadwayshows en de foxtrot-dans. In een stad met genadeloze klassenverschillen vormt de kerk een veilige haven voor daklozen, eenzamen en pechvogels. De tamboerijn die ‘Lost in Sight (Post-Pastoral)’ opent, refereert aan spirituals en zwarte kerkmuziek en verwelkomt zo deze ontheemden. ‘La Esquina’ brengt ons naar de Afro-Latijnse hoek van New York. De Latijns-Amerikaanse cultuur vormt een inherent deel van de stad, maar ook van de jazz. In ‘Us’ krijgt het verleidingsspel van flirten, plagen en afstoten muzikaal gestalte. De symfonie eindigt met de pijnlijke vaststelling dat deze New Yorkse money jungle een strijdperk is tussen haves en havenots. ‘Struggle in the Digital Market’ bevraagt hoe lang we die strijd, die geld boven mensen plaatst, nog kunnen volhouden. Marsalis’ finale trompetsolo toont alleszins dat hij koppig weigert op te geven.

Matthias Heyman 

Belgian National Orchestra

Het Belgian National Orchestra heeft sinds jaar en dag het Paleis voor Schone Kunsten (Bozar) als thuisbasis. Dankzij vaste samenwerkingen met Festival van Vlaanderen en Festival de Wallonie staat het daarnaast regelmatig in alle provinciehoofdsteden van het land. Bovendien speelt BNO zich internationaal in de kijker door tournees in het buitenland en door de begeleiding te voorzien op de Koningin Elisabethwedstrijd. Hoewel de focus van het orkest op het symfonische repertoire, hedendaagse muziek en filmmuziek ligt, deinst het niet terug voor experimenten met popartiesten als Ozark Henry of Stromae. Sinds 2022 staat BNO onder leiding van de Nederlandse chef-dirigent Antony Hermus.

Jazz at Lincoln Center Orchestra

Jazz at Lincoln Center Orchestra is een Amerikaanse bigband en jazzorkest geleid door Wynton Marsalis. Het ontstond in 1988 in de nasleep van de concertreeks Classical Jazz bij Lincoln Center. Sindsdien maakt het orkest vast deel uit van Jazz at Lincoln Center, een organisatie in New York die de jazzcommunity wil versterken via concerten, educatie en ondersteuning. Onder leiding van Marsalis speelt het ensemble concerten in zijn thuisbasis, maakt het tournees in de VS en het buitenland, bezoekt het scholen en treedt het samen op met symfonieorkesten. Daarnaast nam Jazz at Lincoln Center Orchestra tientallen albums op, die het sinds 2015 uitbrengt op een eigen label, Blue Engine Records.

Wynton Marsalis

Wynton Marsalis is een Amerikaans trompettist en componist. Na zijn muzikale jeugd in New Orleans begon hij in 1979 klassieke muziek te studeren aan de Juilliard School in New York, maar de lokroep van de jazz bracht hem al snel op een ander pad. Hij onderbrak zijn studies om te touren met The Jazz Messengers, de band van Art Blakey, en ging vervolgens solo verder. Sindsdien nam hij meer dan 100 jazz- en klassieke albums op en gaf hij concerten over de hele wereld. Marsalis won negen Grammy Awards en kreeg in 1997 als eerste een Pulitzer Prize voor een jazzcompositie met zijn oratorium Blood on the Fields. Sinds 1991 is hij artistiek directeur van Jazz at Lincoln Center.

David Robertson

De Amerikaanse dirigent David Robertson studeerde hoorn, compositie en directie aan de Royal Academy of Music in Londen. In de loop van zijn carrière leidde hij vrijwel alle belangrijke orkesten in de Verenigde Staten en Europa. Robertson was muziekdirecteur van Ensemble Intercontemporain, Orchestre national de Lyon en St. Louis Symphony Orchestra, chef-dirigent van Sydney Symphony Orchestra en vast gastdirigent bij BBC Symphony Orchestra. Ook ontving hij verschillende prestigieuze prijzen, waaronder de National Endowment for the Arts Conductors Award (1997) en een benoeming tot Chevalier des Arts et des Lettres (2011). Sinds 2018 is hij directeur orkestdirectie bij The Juilliard School.

Nicola Benedetti

Nicola Benedetti is een van de prominentste violisten van haar generatie. Op 16-jarige leeftijd werd ze bekend als winnaar van de competitie BBC Young Musician of the Year. Ze ontving in 2017 de Queen’s Medal for Music en werd in 2019 benoemd tot Commander of the Order of the British Empire. Daarnaast won haar opname van Wynton Marsalis’ Vioolconcerto in D en Fiddle Dance Suite een Grammy voor Best Classical Instrumental Solo. In 2019 richtte ze de Benedetti Foundation op, die via grootschalige evenementen inzet op participatie aan klassieke muziek voor iedereen. Sinds 2022 is Benedetti de eerste Schotse en eerste vrouwelijke festivaldirecteur van Edinburgh International Festival.

JAZZ AT LINCOLN CENTER ORCHESTRA

Wynton Marsalis - Music Director, Trumpet

Ryan Kisor -Trumpet

Kenny Rampton -Trumpet

Marcus Printup - Trumpet

Vincent Garnder -Trombone

Chris Crenshaw - Trombone

Elliot Mason - Trombone

Sherman Irby - Alto and Soprano Saxophones, Flute, Clarinet

Alexa Tarantino - Alto and Soprano Saxophones, Flute, Clarinet

Chris Lewis -Tenor and Soprano Saxophones, Clarinet, Bass Clarinet

Abdias - Armenteros - Tenor and Soprano Saxophones, Clarinet

Paul Nedzela - Baritone and Soprano Saxophones, Clarinet, Bass Clarinet

Isaiah J. Thompson - Piano

Carlos Henriquez - Bass

Obed Calvaire -Drums

BELGIAN NATIONAL ORCHESTRA

Concertmaster 
Misako Akama

1. Violin
Nana Kawamura
Sarah Guiget*
Isabelle Chardon*
Maria Elena Boila
Nicolas De Harven
Keika Kawashima
Annija Endija Kolerta
Anastasiya Filippochkina
Françoise Gilliquet
Philip Handschoewerker
Akika Hayakawa
Timur Kolesnikov
Serge Stons

2. Violin
Ignacio Rodríguez Martínez de Aguirre**
Nathalie Lefin*
Michael Bonnay
Isabelle Deschamps
Hartwich D'Haene
Pierre Hanquin
Anouk Lapaire
Louis Noël
Ekaterina Philippovich
Ana Spanu
Marie-Danielle Turner
Ricardo Vieira

Violas
Elaine Ng
Mihoko Kusama*
Carlo Allegri
José Azevedo
Frederik Camacho
Sophie Destivelle

Katelijne Onsia
Jorge Ramos
Silvia Tentori Montalto
Marinela Serban

Violoncellos
Olsi Leka**
Dmitry Silvian**
Maria-Christina Muylle*
Célia Brunet
Lesya Demkovych
Shiho Nishimura
Lucia Otero
Taras Zanchak

Contrebasses
Robertino Mihai**
Ludo Joly*
Svetoslav Dimitriev*
Serghei Gorlenko*
Miguel Meulders
Gergana Terziyska

Flutes
Laurence Dubar*
Jérémie Fèvre*
Emmanuelle Blessig

Oebos
Dimitri Baeteman**
Arnaud Guittet**
Bram Nolf*

Clarinettes
Julien Bénéteau**
Lena La Mela*
Giulio Piazzoli*

Bassoons
Bert Helsen*
Filip Neyens*
Pieter Opsteyn

Horns
Anthony Devriendt**
Katrien Vintioen*
Bart Cypers**
Joannes Van Duffel*

Trumpets 
Leo Wouters**
Andreu Vidal Siquier**
Ward Opsteyn*

Trombones
Guido Liveyns**
Bruno De Busschere**
Wim Matheeuwese*
Pierre Duclos*

Tuba
Martijn van Rijswijk**

Timpani 
Nico Schoeters**

Percussion
Katia Godart*
Sylvie Erauwe
Koen Maes
Arthur Ros
Sander Vanderkloot

Harp 
Annie Lavoisier**

** Leader 1. soloist – 1. solist leader
* Solist