Ictus, Eva Reiter & Michiel Vandevelde

Welkom op het 20e Klarafestival! 

Onder de noemer We Are Now brengt deze bijzondere verjaardagseditie een ode aan het hier en nu. Niemand stapt de magie van het moment zo onvervaard binnen als festivalartiest Patricia Kopatchinskaja. Waar en wat ze ook speelt, deze Moldavische violiste en componiste laat de vlam in de pan slaan. Elk concert is voor haar een nieuw begin, een vol ogenblik waarin alles nog kan gebeuren. Klarafestival 2025 schetst een veelgelaagd portret van Patricia Kopatchinskaja als violiste, componiste en inspirator. 

Ter ere van onze 20e verjaardag lanceren we een nieuwe traditie: één dag lang wordt de Kunstberg omgetoverd tot Muziekberg/Mont des Musiques. Naast concerten en voorstellingen op verschillende locaties houden we een nieuw ensemble boven de doopvont. Sound of Brussels Orchestra gaat op zoek naar de uitzonderlijke klank van Brussel. 

We leven in uitdagende tijden. Ook daar staan enkele festivalprojecten bij stil. Tegelijkertijd bewijzen ze hoeveel hoop er tussen de noten van een Stabat Mater of een Dies Irae kan schuilen. Hoe muziek ons kan beroeren en inspireren. Voor Patricia Kopatchinskaja is muziek geen abstracte materie: ‘Muziek is er om iets mee te doen. Ook wanneer ze geen concrete boodschap of functie heeft, appelleert ze aan ons. Ze wil gehoord worden. Ik geloof niet in absolute muziek. Niet écht.’

Laat het feest losbarsten! 

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, nethoofd Klara

Wie kan zeggen wat de wereld is? De wereld


is in beweging, en dus 

onleesbaar, de omlopende wind,


de verschuivende, onzichtbaar veranderende platen

– Louise Glück, Averno
 
 
Er bestaan vele werelden – en er komen er steeds meer bij.  In The Rise creëren muzikale lichamen, dansende lichamen, zingende lichamen een nieuwe wereld, op basis van een reeks gedichten van Louise Glück: Averno. De ceremoniemeester is Ruben Grandits, een dove acteur en vertaaltovenaar die betekenis laat vloeien rond taal, gebaar en geluid. Hij gidst de tien performers door de mond van de vulkaan Averno, die ook dienstdoet als portaal tussen de wereld van de levenden en de wereld der doden. Worden dan voor onze eigenste ogen uitgevonden: nieuwe instrumenten, nieuwe harmonieën, een grammatica, een retoriek en zelfs een politiek.
   
In The Rise richten componist Eva Reiter en choreograaf Michiel Vandevelde zich op de verschillende werelden die naast elkaar bestaan, die elkaar afwisselen en zich achtereenvolgens op het podium ontvouwen. Het is dankzij vertaling dat dergelijke nieuwe werelden het levenslicht zien. Door symbolen, tekens, gebaren en geluiden te vertalen en te hercontexualiseren, worden nieuwe talen gecreëerd en wordt ons perspectief op een bepaalde wereld volledig getransformeerd.

Ruben Grandits staat centraal in het stuk. Deze jonge performer is doof, maar toch de enige persoon die in staat is om het verhaal op het publiek over te brengen. Zijn handen zijn uitgerust met sensoren; zijn gebaren worden automatisch omgezet in geluid. Als hij aan de hand van gebaren met ons praat, dienen die als fundament voor een wereld vol geluid en beweging. Omgekeerd wordt muziek weer vertaald naar visuele gebaren, waardoor het stuk ook toegankelijk is voor doven. The Rise is gewijd aan echo's en bemiddeling. Het stuk toont communicatiemiddelen die simpelweg niet zouden bestaan zonder bemiddeling. 

The Rise is gebaseerd op de poëzie van Nobelprijswinnaar Louise Glück, met name haar publicatie Averno, die het vertrekpunt vormt voor het libretto. Averno is een kratermeer in Italië en werd in de oudheid gezien als de toegangspoort tot de onderwereld. In haar gedichten verbindt Glück de wereld van de levenden met die van de doden, en laat ze beide in wisselwerking treden met elkaar. Door van de ene wereld in de andere te stappen, worden beelden opgeroepen van leven en dood, van de eeuwigheid en het wereldse. Net zoals het oppervlak van het meer een soort doorlaatbaar membraan is, dat leidt naar dat parallelle universum, creëren we parallelle en tussenliggende werelden aan de hand van de manier waarop deze gedichten worden opgevoerd.

In The Rise zijn geen traditionele muziekinstrumenten te zien of te horen. Alleen nieuwe, zelfgebouwde instrumenten vormen het skelet van de muziek en het decor. Alle instrumenten werden ontwikkeld met als doel om beweging rechtstreeks in geluid om te zetten  – soms collectief. Het ensemble bestaat uit vier dansers, vier muzikanten, een zanger en de verteller, die samen een 'homogene' groep vormen met echoënd materiaal. Samen vormen ze bovendien een ‘koor’, dat een beslissende functie vervult in zijn collectieve rol, en op het podium steeds meer de vorm aanneemt van een nieuwe gemeenschap. 

Het wederzijdse echoën van muzikale informatie en gebarentaal, die hele circulatie van betekenis, laat toe om het werk op verschillende manieren te interpreteren. De onmogelijkheid om bepaalde perspectieven te begrijpen, hoeft niet beperkend aan te voelen en hoeft ook niet gecompenseerd te worden. Integendeel: The Rise evoceert de veelheid aan perspectieven van waaruit we ons begrip kunnen opbouwen. 

Ictus

Eva Reiter

De Oostenrijkse componiste, muzikante, artistiek adviseur en curator Eva Reiter studeerde blokfluit en viola da gamba aan de Universität für Musik und darstellende Kunst Wien en het Sweelinck Conservatorium Amsterdam. Als solist werkte ze met ensembles en orkesten voor zowel oude als hedendaagse muziek. Haar werk als componiste werd uitgevoerd op festivals als Ars Musica, Wien Modern, MaerzMusik (Berlijn), Darmstädter Ferienkurse en Huddersfield Contemporary Music Festival. Reiter geeft lezingen over oude muziek en compositie en doceert daarnaast compositie en experimentele improvisatie aan de Musik und Kunst Privatuniversität der Stadt Wien. Sinds 2015 is ze lid en artistiek adviseur van Ictus.

Michiel Vandevelde

Michiel Vandevelde studeerde dans en choreografie bij P.A.R.T.S. in Brussel en is actief als choreograaf, programmator en auteur. In zijn werk stelt hij de dominante logica van de hedendaagse publieke sfeer in vraag en gaat hij op zoek naar sociale, economische en culturele alternatieven om die te transformeren. Zijn werk als choreograaf was onder andere te zien bij Viernulvier, Concertgebouw Brugge, PACT Zollverein, de Münchner Kammerspiele, steirischer herbst en de Wiener Festwochen. Tussen 2017 en 2021 was Vandevelde artist in residence bij Kaaitheater. Van 2021 tot 2022 was hij een van de creative ambassadors van stad Leuven. Momenteel is hij als programmator verbonden aan DE SINGEL.

Ruben Grandits

De Oostenrijkse acteur en kunstenaar Ruben Grandits heeft wortels in twee culturen, die van de horenden en de niet-horenden. Al van kinds af aan drukt hij zijn fantasie uit door te tekenen. In zijn beeldende werk, bestaande uit tattoos, analoge en digitale tekeningen, spelen de vier natuurelementen, tegenstellingen, wijsheid, ontwikkeling en expressieve gezichtsuitdrukkingen een belangrijke rol. Al zijn kunst is woordeloos en ontstaat steeds uit zijn dove stilte. Als acteur in gebarentaal stond Grandits eerder op het toneel in het Weense Burgtheater in Stadt der Affen van Lies Pauwels. Momenteel studeert hij grafisch ontwerp aan de Weense Kunstschool.

Lore Binon

De Belgische sopraan Lore Binon begon haar carrière als violiste, maar raakte na verloop van tijd steeds meer gepassioneerd door de stem. Intussen is ze als veelzijdige zangeres actief op concertpodia, in liedrecitals, muziektheater en opera. Binon wil zich dan ook niet beperken tot een bepaalde stijl of specifiek genre, maar met haar stem de expressie van menselijke emotie in al haar facetten belichten. Ze is stichtend lid van ensemble Revue Blanche, een ongewone combinatie van sopraan, fluit, altviool en harp. Als operazangeres vertolkte ze o.a. de hoofdrol in de wereldcreatie van Wim Henderickx’ De bekeerlinge (2022) bij Opera Ballet Vlaanderen.

Ictus

Het Brusselse ensemble voor hedendaagse muziek Ictus werd in 1994 opgericht als vaste muzikale partner van dansgezelschap Rosas. Ictus heeft een variabele samenstelling van solisten gespecialiseerd in experimentele muziek en werkt structureel samen met grotere ensembles als Brussels Philharmonic en Collegium Vocale Gent. Het ensemble verbindt steeds modernistische, experimentele en alternatieve muziek en staat bekend om onconventionele concertvormen waarin muziek, theater en dans samenkomen. Daarbij werkte het samen met choreografen als Anne Teresa De Keersmaeker, Wim Vandekeybus, Fumiyo Ikeda en Eleanor Bauer en met componisten als Toshio Hosokawa, Steve Reich en Gavin Bryars.