Sound of Brussels Orchestra

Welkom op het 20e Klarafestival! 

Onder de noemer We Are Now brengt deze bijzondere verjaardagseditie een ode aan het hier en nu. Niemand stapt de magie van het moment zo onvervaard binnen als festivalartiest Patricia Kopatchinskaja. Waar en wat ze ook speelt, deze Moldavische violiste en componiste laat de vlam in de pan slaan. Elk concert is voor haar een nieuw begin, een vol ogenblik waarin alles nog kan gebeuren. Klarafestival 2025 schetst een veelgelaagd portret van Patricia Kopatchinskaja als violiste, componiste en inspirator. 

Ter ere van onze 20e verjaardag lanceren we een nieuwe traditie: één dag lang wordt de Kunstberg omgetoverd tot Muziekberg/Mont des Musiques. Naast concerten en voorstellingen op verschillende locaties houden we een nieuw ensemble boven de doopvont. Sound of Brussels Orchestra gaat op zoek naar de uitzonderlijke klank van Brussel. 

We leven in uitdagende tijden. Ook daar staan enkele festivalprojecten bij stil. Tegelijkertijd bewijzen ze hoeveel hoop er tussen de noten van een Stabat Mater of een Dies Irae kan schuilen. Hoe muziek ons kan beroeren en inspireren. Voor Patricia Kopatchinskaja is muziek geen abstracte materie: ‘Muziek is er om iets mee te doen. Ook wanneer ze geen concrete boodschap of functie heeft, appelleert ze aan ons. Ze wil gehoord worden. Ik geloof niet in absolute muziek. Niet écht.’

Laat het feest losbarsten! 

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, nethoofd Klara

Sound of Brussels Orchestra: de veelvormige klank van Brussel

Hoe zou een orkest eruitzien als het werd uitgevonden in Brussel? Hoe klinkt de meest kosmopolitische stad van Europa? Dat is de vraag die acht Brusselse muzikanten op de eerste zondagavond van het jaar samenbrengt in de gemoedelijke cafetaria van gemeenschapscentrum De Vaartkapoen. Klarafestival nodigde hen uit voor een meerjarig traject om onder de inspirerende begeleiding van Fabrizio Cassol en Adèle Viret op zoek te gaan naar de klank van Brussel. Een week lang zullen ze tijdens een residentie in De Vaartkapoen gloednieuw repertoire creëren.

Maar eerst dus een etentje om kennis te maken. Sommige muzikanten hebben eerder al samen gespeeld of kennen elkaars werk, maar voor iedereen zit er wel een nieuw gezicht bij. Het is dan ook een ongebruikelijke, misschien wel unieke bezetting die hier samenkomt: oud, kamancheh, elektrische gitaar, elektrische bas, percussie, guembri, West-Afrikaanse fluit en saxofoon. Acht mensen, (minstens) evenveel muzikale tradities, praktijken en visies. Een dwarsdoorsnede van de hyperdiverse realiteit van Brussel. Hoe breng je zoveel stemmen met elkaar in gesprek? Met ontvankelijkheid misschien. Er hangt een gezonde nerveuze trilling in de lucht, de nieuwsgierigheid naar een nieuw begin. Als het eten wordt geserveerd, komen de gesprekken op gang. Kaito Winse heft een lied aan. Het ijs is gebroken.

De dag erna begint het echte werk. De muzikanten verzamelen in de grote, lichtrijke repetitieruimte van De Vaartkapoen en vormen een cirkel op de Perzische tapijten die het speelvlak markeren. Geen tijd te verliezen: Fabrizio Cassol vraagt iedereen om zich voor te stellen met een korte solo. Behalve de elektrische gitaar en bas moeten alle instrumenten zich eerst akoestisch laten horen – de naakte stem van elk instrument doet je begrijpen vanuit welke urgentie elke artiest spreekt.

‘Kom eens met één idee,’ stelt Cassol vervolgens voor, ‘niet meer.’ Een melodie tekent zich af. Maar verbanden zoeken? Een gedeelde toonsoort kiezen? Zover zijn ze nog niet. Elk universum moet afzonderlijk hoorbaar blijven. Een eerste muzikale gedachte houdt de groep in haar greep in een eindeloze loop. De lat ligt hoog: halve precisie bestaat niet. De frasering moet exact worden nagebootst, feilloos samen, en iedereen moet vooral opgaan in de heersende mood. Pas als dat lukt, is het de beurt aan de volgende muzikant. En precies daar draait het om: de anderen opzoeken, hun muzikale wereld betreden, en samen iets nieuws bouwen. De gezamenlijk gevormde frase draagt het DNA van elke speler. Voor Cassol zijn deze melodische fragmenten als open deuren naar ieders binnenste. Hij moedigt de musici aan om ‘elke deur écht open te laten.’

Met deze oefening is de toon voor de rest van de week gezet. De manier van werken omvat alles: luisterbereidheid, respect, precisie, creativiteit, vrijgevigheid en bescheidenheid. Geregeld wordt de geconcentreerde werksfeer onderbroken door geschater. In de eetpauzes halen de muzikanten bij een hartverwarmende maaltijd de banden aan. Er wordt veel gelachen, geknuffeld. Dit is niet alleen een ontmoeting tussen artiesten, maar ook tussen mensen.

Na de eerste fase van de residentie gooien Fabrizio Cassol en Adèle Viret het over een andere boeg. ‘Nu is het aan iedereen samen. Probeer maar alles uit wat je wilt uitproberen.’ De groep geeft zich over aan een meeslepende improvisatie. Ideeën vloeien moeiteloos in elkaar over, alsof ze al lang in de lucht hingen, wachtend om opgepikt te worden. Meteen valt op hoe sterk het muzikale materiaal is. Vanuit deze eerste improvisatie bouwen de muzikanten een stuk dat trouw blijft aan de oorspronkelijke ideeën, maar verder reikt ‘dan zomaar een jam’. Overal duiken nieuwe invallen op. De musici discussiëren, verfijnen hun overgangen, blijven soms steken op toonsoorten of lastige ritmische structuren. Adèle Viret houdt de samenhang strak in de gaten.

Een week lang staan luisteren en respect centraal. Geen leider die de boventoon voert, geen groepjes die zich afzonderen. Iedereen vindt zijn plek. Regelmatig besluit iemand om even niet te spelen, en zo ruimte te maken voor een idee dat nog helderder kan. Dit blijkt een opmerkelijk volwassen groep. Elke dag dat we de repetitieruimte binnenstappen, worden we weer overrompeld door nieuwe muzikale werelden en klankkleuren. En tegelijkertijd horen we echo’s van eerdere ideeën, die zich als puzzelstukken in het geheel nestelen.

Zodra een sequentie gebeiteld zit, pakken de musici met Fabrizio Cassol eerdere suggesties nog eens op. Geen idee wordt zomaar terzijde geschoven, want elk idee staat voor een intuïtie die juist is. Zo groeit het stuk: niet door simpelweg ideeën op elkaar te stapelen, maar door ze zorgvuldig met elkaar te verweven. De musici slagen met glans, daar boven op het dunne koord: ze spelen volledig in het moment, zonder de structuur van het stuk uit het oog te verliezen. Dixit Cassol: ‘Emotie komt op de eerste plaats, maar je hebt ook architectuur nodig. Het besef van de architectuur maakt het stuk sterker.’

Het einde van de residentieweek nadert. Voor het erop zit, spelen de muzikanten een try-out. De cirkel, die veilige cocon waarin ze hun muzikaal materiaal een week lang in alle beslotenheid gedeeld en ontwikkeld hebben, breekt open naar een concertopstelling. Het is precies zeven dagen geleden dat ze elkaar ontmoetten bij een maaltijd. Nu zijn ze klaar om hun muzikale universum te delen met een publiek van vrienden, projectpartners en mensen uit de wijk. Zo’n vijftig mensen zijn erbij voor deze avant-première. En zodra het concert begint, met de breekbare klank van kemenche, verschuift er iets. De concentratie die een week lang in de repetitieruimte hing, gaat over op het publiek. Er vibreert iets méér mee dan enkel de muziek. Iets als ontvankelijkheid. Een luisterbereidheid die verder gaat dan het puur muzikale. Menselijkheid.

Wat het publiek hoort is gloednieuw. Tegelijk heeft de muziek wortels in alle wijken van de stad, én ver daarbuiten. Tijdens de vijftig minuten durende trip pikken de muzikanten de veelvormige identiteit van Brussel moeiteloos op. De klankwereld van het ensemble is opvallend warm, niet het minst dankzij het inventieve pedalenwerk van Vitja Pauwels. Hier en daar vinden muzikanten elkaar in verrassende duetten. Wie had gedacht dat kemenche (Mostafa Taleb) en sopraansax (Alejandra Borzyk) zo goed resoneren? Ook dat is Brussel: schijnbare schotten versmelten bij een oprechte ontmoeting. Soms vinden de muzikanten elkaar in de collectiviteit, soms spreken ze zich uit in bezwerende solo’s, zoals die van Louise van den Heuvel op bas. De genuanceerde percussie van Simon Leleux vangt de altijd wijzigende puls van de stad. Maar evengoed brengen Akram Ben Romdhane op oud of Imane Guemssy op guembri de groove in het werk, leggen ze ritmes over elkaar heen. De compositie getuigt van een durf om elkaar uit te dagen, maar de basishouding blijft genereus. De muziek pompt, spreekt, zingt, ademt, fluistert. Er worden meer dan honderd talen gesproken in Brussel. Een ervan is More, de taal van Kaito Winse. Hij zingt, speelt tegelijk fluit. Waar houdt de ene klank op en waar begint de volgende?

De ontlading achteraf. Muzikanten, team en publiek verbroederen rond een glas. Is dit dus de klank van Brussel? En is dit nu een orkest? De tongen komen los, er zijn veel stemmen, veel meningen, die zoals zo vaak in Brussel gepaard gaan met een grote luisterbereidheid. De wil om iets te horen wat helemaal anders is. Een nieuwe klank.

Esther De Soomer & Hélène Delaporte

Fabrizio Cassol 

Fabrizio Cassol is een Belgisch componist en saxofonist. In 1992 richtte hij het jazztrio Aka Moon op, vernoemd naar de Aka, een volk in Centraal-Afrika waarvan het trio de muziek intensief bestudeerde. Ook later liet Cassol zich inspireren door verschillende muziekculturen via samenwerkingen met muzikanten als Oumou Sangaré, Baba Sissoko, U.K. Sivaraman en Doudou N’Diaye Rose. Sinds 2015 leidt hij Medinea, een project van Festival d’Aix-en-Provence dat jonge muzikanten uit het Middellandse Zeegebied samenbrengt. Daarnaast werkte Cassol samen met artiesten als componist Philippe Boesmans, regisseur Luc Bondy en choreografen Faustin Linyekula, Alain Platel en Anne Teresa De Keersmaeker. 

Adèle Viret 

Adèle Viret is een veelzijdige celliste en componiste. In haar eclectische projecten springt ze probleemloos heen en weer tussen improvisatie, jazz en wereldmuziek en combineert ze graag muziek met andere disciplines als dans, literatuur en theater. Met het eerste project van haar Adèle Viret Quartet, Close to the Water, won ze verschillende prijzen, waaronder Jazz Migration in 2023 en de Euroradio Jazz Competition in 2024. Daarnaast werkte ze samen met gerenommeerde artiesten als Magic Malik, Fabrizio Cassol, B.C. Manjunath en Amir Elsaffar en stond ze met verschillende projecten op jazzpodia in Frankrijk, België, Nederland, Italië en Portugal.

Alejandra Borzyk 

Alejandra Borzyk is een Spaans-Belgisch saxofonist, componist, performer en auteur gevestigd in Brussel. In hun werk gaat Borzyk vanuit een feministisch standpunt op zoek naar het verband tussen improvisatie en gender, seksualiteit en identiteit. Sinds 2022 leidt die de band ‘bodies’, waarmee die twee EP’s uitbracht en momenteel werkt aan een eerste album. Daarnaast heeft Borzyk sinds 2023 een soloperformanceproject, waarin die saxofoon, ademhalingskunst en beweging vermengt. Verder maakt die deel uit van projecten als I’m not done cooking van pianist Lara Humbert en PASSIO van Maribeth Diggle en Lucie de Saint Vincent.

Imane Guemssy

Imane Guemssy werd een symbool voor moed en vastberadenheid door als een van de eerste vrouwen de traditionele Marokkaanse gnawamuziek te beoefenen, een domein dat van oudsher gedomineerd wordt door mannen. Met haar uitzonderlijke talent en passie stelde ze de rijke geschiedenis van deze muzikale cultuur open voor toekomstige generaties, los van culturele en sociale barrières. Sinds haar verhuizing naar Brussel is Guemssy ambassadrice voor gnawamuziek in België en Europa. Ze treedt zowel solo op als in projecten zoals Tsoukina, een volledig vrouwelijke gnawagroep die arrangementen van traditionele liederen speelt, en Kokriya, een eveneens vrouwelijke hedendaagse gnawa-fusiongroep.

Simon Leleux

Simon Leleux is een Belgisch percussionist gespecialiseerd in de doholla, de darboeka en andere Arabische en Midden-Oosterse percussie-instrumenten en -stijlen. Hij is actief als solist, freelancer, componist en artistiek directeur. Als instrumentalist ontwikkelde hij zowel een perfecte technische beheersing als kennis van verschillende repertoires (Arabisch, Ottomaans, Balkan, Indiaas, …). Hij deelde het podium met artiesten als Fabrizio Cassol, Kudsi Erguner, Ross Daly, Ibrahim Maalouf, Khaled Alhafez, Tcha Limberger, Claron McFadden, Ugur Önür en Ghalia Benali. Ook is hij stichtend lid van de ensembles spëcht en Auster Loo. In 2021 kwam zijn eerste soloalbum Letter to Levent uit.

Vitja Pauwels

De Brusselse gitarist Vitja Pauwels raakte van jongs af aan gefascineerd door klassieke muziek, jazz, rock, roots en elektronische muziek. Hij studeerde jazzgitaar aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen en deed er nadien onderzoek naar electronics. Als sologitarist bracht hij twee albums uit, Day at Half Speed (2019) en Drift By/Sink in (2022) en stond hij op de podia van Flagey, De Roma, Ancienne Belgique, Gent Jazz en Brussels Jazz Weekend. In 2024 bracht hij met zijn band Early Life Forms hun gelijknamige eerste album uit. Verder is Pauwels frontman van Bombataz en werkte hij samen met o.a. Naima Joris, An Pierlé, Teun Verbruggen, Marc Ribot en Brussels Jazz Orchestra.

Akram Ben Romdhane

Akram Ben Romdhane is een Tunesisch muzikant, componist en leraar. Hij studeerde oud aan het Hoger Instituut voor Muziek in Tunis en viool aan het Koninklijk Conservatorium Brussel. Daarnaast combineerde hij zijn praktijk als uitvoerder met een doctoraat in de musicologie over 18e- en 19e-eeuwse vioolpraktijken. Ben Romdhane is thuis in verschillende muziekstijlen, waaronder klassieke muziek, Arabische muziek, jazz en traditionele muziek, en werkte samen met ensembles als Cadence Quartet, Ensemble Orchestral de Tunisie en het Tunesisch Symfonieorkest. Daarnaast is hij lid van Aleph Quintet, waar hij als oudspeler bijdraagt aan de unieke combinatie van jazz en Noord-Afrikaanse muziek.

Mostafa Taleb

Mostafa Taleb is een Iraans kamanchehspeler, componist en leraar, sinds 2016 gevestigd in Brussel. Hij was artistiek directeur van Orpheus XXI, waar hij samenwerkte met de gerenommeerde muzikant Jordi Savall. In zijn werk probeert Taleb steeds de traditie van zijn instrument met hedendaagse middelen te combineren en werkte daarvoor samen met muzikanten uit o.a. de jazz, folk, klassieke en elektronische muziek. Ook is hij medeoprichter van ensembles Argha/Nun en About That Magic Circle, die Perzische en Europese muziektradities vermengen. Hij maakte muziek voor film en theaterproducties en bracht drie albums uit: Chapelle de Verre (2022), Unity (2024) en About That Magic Circle (2025).

Louise Van den Heuvel

Louise Van den Heuvel is een Nederlands bassiste en componiste. In haar werk gaat ze steeds op zoek naar innovatieve klanken met elementen uit de hedendaagse jazz, elektronische muziek en improvisatie. Ze deelde het podium met artiesten en bands als Zwangere Guy, Lander Gyselinck, STACE, Bruno Vansina Trio en The Gallands. Daarnaast is ze stichtend lid van het elektronische jazztrio Dishwasher_. In 2024 bracht ze het debuutalbum uit van haar project Sonic Hug, waarvoor ze het volledige repertoire zelf componeerde en zich voor opnames en optredens laat bijstaan door Hendrik Lasure, Daniel Jonkers en Sam Comerford. Van den Heuvel doceert elektrische basgitaar aan de LUCA School of Arts Leuven.

Kaito Winse

Kaito Winse is een veelzijdig muzikant uit Burkina Faso, gevestigd in Brussel. Als zanger en multi-instrumentalist wisselt hij probleemloos tussen kalebas, mondboog, Fulanifluit, kora en de tama, een trommel die de menselijke stem kan imiteren. Met zijn betoverende zangstem en vertelkunst brengt hij tijdloze boodschappen met de intensiteit van een operazanger. Naast zijn solowerk werkte Winse jarenlang samen met de Franse auteur Tartar(e) en is hij lid van de experimentele noisepunkband Avalanche Kaito. In 2020 bracht hij zijn enthousiast ontvangen eerste soloalbum KALADOUNIA uit, in 2025 volgde het album Reele Bumbou, een reis door muziek en traditie vol diepe, reflecterende teksten.