Vlaams Radiokoor, Aïda Gabriëls & Adja Fassa

Welkom op het 20e Klarafestival! 

Onder de noemer We Are Now brengt deze bijzondere verjaardagseditie een ode aan het hier en nu. Niemand stapt de magie van het moment zo onvervaard binnen als festivalartiest Patricia Kopatchinskaja. Waar en wat ze ook speelt, deze Moldavische violiste en componiste laat de vlam in de pan slaan. Elk concert is voor haar een nieuw begin, een vol ogenblik waarin alles nog kan gebeuren. Klarafestival 2025 schetst een veelgelaagd portret van Patricia Kopatchinskaja als violiste, componiste en inspirator. 

Ter ere van onze 20e verjaardag lanceren we een nieuwe traditie: één dag lang wordt de Kunstberg omgetoverd tot Muziekberg/Mont des Musiques. Naast concerten en voorstellingen op verschillende locaties houden we een nieuw ensemble boven de doopvont. Sound of Brussels Orchestra gaat op zoek naar de uitzonderlijke klank van Brussel. 

We leven in uitdagende tijden. Ook daar staan enkele festivalprojecten bij stil. Tegelijkertijd bewijzen ze hoeveel hoop er tussen de noten van een Stabat Mater of een Dies Irae kan schuilen. Hoe muziek ons kan beroeren en inspireren. Voor Patricia Kopatchinskaja is muziek geen abstracte materie: ‘Muziek is er om iets mee te doen. Ook wanneer ze geen concrete boodschap of functie heeft, appelleert ze aan ons. Ze wil gehoord worden. Ik geloof niet in absolute muziek. Niet écht.’

Laat het feest losbarsten! 

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, nethoofd Klara

Luistergids 

Polyphonies: een concertexperiment. We nodigen je uit om deel te nemen!  

• Verken de ruimte: nestel je in de zitelementen van schuim, of meander door de ruimte. Klinkt de muziek anders wanneer je beweegt? 

• Muziek in beweging: zet enkele stappen en ervaar hoe de akoestiek om je heen verandert. Wat merk je op? 

• Luister aandachtig: sluit je ogen en concentreer je op een enkele stem of een wolk van klanken. Hoe veranderen die terwijl je luistert? 

• Polyfonie: observeer hoe de stemmen samenkomen. Versmelten ze tot één klank, of behouden ze hun eigenheid? Vallen bepaalde stemmen je op? 

• Observeer: kijk hoe het koor en de dirigent met elkaar communiceren, en hoe jij ook met hen interageert. 

Polyfonie: hier en nu, in muziek en in de samenleving

Polyphonies is geen klassiek concert, maar een concertexperiment: een andere manier van luisteren en een ruimtelijke muziekervaring. Samen met de zangers van het Vlaams Radiokoor, dirigent Kaspars Putniņš en Adja Fassa beweegt het publiek vrij door de ruimte. Het geheel vormt een levend klanklandschap. Stemmen komen samen en gaan weer uiteen – en de muziek reist met hen mee. Als toeschouwer ben je deel van dat geheel. Je kunt een plekje uitkiezen in de bonte scenografie, zittend of leunend, of je door de Hortahal bewegen. Volg de muziek, en laat je leiden door je verwondering en nieuwsgierigheid. 

Luisteren: naar muziek en naar elkaar

‘Hoe kunnen we écht luisteren?’, vraagt regisseur Aïda Gabriëls zich af, ‘niet alleen naar muziek, maar ook naar elkaar?’ Die vraag is het vertrekpunt van Polyphonies. In lijn met haar artistieke praktijk breekt ze met de klassieke concertcodes. Geen podium en geen pluchen zetels, maar een open ruimte met zit- en leunelementen, en zangers en publiek die vrij bewegen. Hoe je de stemmen van het koor en van Adja Fassa ervaart en hoe deze zich vermengen, hangt af van jouw positie. Elke stap of verschuiving verandert de muziek, voor jezelf én voor anderen. ‘We schrijven collectief een nieuw verhaal waarbij iedereen even uit zijn comfortzone stapt. Het publiek speelt daarin een fundamentele rol’, licht Aïda toe. 

Een experiment, niet alleen voor het publiek maar ook voor de artiesten. Waar een koor gewoonlijk in groep zingt, elkaar van nabij hoort en voortdurend communiceert met lichaamstaal en oogcontact, valt dat vertrouwde kader hier weg. Verspreid door de ruimte zijn de individuele zangers genoodzaakt zichzelf opnieuw te definiëren. Ook Adja Fassa zoekt haar plaats in deze constellatie, wanneer ze met haar improvisatorische zang en eigen muziek een andere artistieke praktijk toevoegt. 

Het geheel wordt zo een levend organisme, zegt Aïda, net als de samenleving. Ook daar is ‘samenzijn’ een voortdurende zoektocht: een plek vinden voor jezelf en je verhouden tot de ander. Die gedachte resoneert in een aantal van de teksten, zoals in de mis van Guillaume De Machaut en het werk van Caroline Shaw. ‘Het zijn religieuze teksten, maar in essentie gaan ze over richting zoeken en je plek vinden.’ Polyphonies wordt zo een reflectie op een gemeenschap, individu en collectief. 

Schuimscène

Net als de muziek neemt ook de scenografie een tijdelijke plek in. De kleurrijke zit- en ligelementen, gemaakt van grote lappen schuim, zijn voor het concert samengebonden en keren nadien terug naar de fabriek waar ze vandaan kwamen. Het meubilair van schuim is verspreid door de ruimte en nodigt toeschouwers uit om op verkenning te gaan. De anders monumentale Hortahal wordt zo een flexibele, veranderlijke omgeving.

Een muzikaal moeras

De titel verwijst naar polyfonie of meerstemmigheid: een compositietechniek waar verschillende stemmen een geheel vormen zonder hun eigenheid te verliezen. Het muzikale programma verbindt polyfonie van vroeger tot nu, met als vertrekpunt het 14e-eeuwse schoolvoorbeeld: de Messe de Noste Dame van Guillaume de Machaut. Worden de stemmen hier vervlochten in een architecturaal lijnenspel, dan evolueert meerstemmigheid in het hedendaagse werk Nuits, Adieux van Kaija Saariaho tot een golvend klanktapijt. Geen gestructureerd contrapunt meer, maar ‘een muzikaal moeras’, zoals Aïda het noemt, ‘een onvoorspelbaar landschap waarin klanken samensmelten en oplossen.’ Tussen deze werken klinken composities van Julia Wolfe, Caroline Shaw, Anna Thorvaldsdottir en Patricia Van Ness, aaneengeregen door a cappella-interventies van Alexis Nootens. Adja Fassa improviseert op de koormuziek en brengt ook een eigen compositie. Meerstemmigheid verschijnt zo in verschillende vormen en genres, van de middeleeuwen tot nu.

Jenske Vanhaelemeersch

Vlaams Radiokoor

Het Vlaams Radiokoor werd in 1937 als professioneel kamerkoor opgericht door de toenmalige openbare omroep. Vandaag is het koor een referentie voor vocale muziek in Vlaanderen en Europa, en wordt het zowel in binnen- als in buitenland tot de top gerekend.  De 32 zangers repeteren onder leiding van muziekdirecteur Bart Van Reyn in Studio 1 van het bekende Flageygebouw in Brussel. De gedeelde passie voor hedendaags repertoire, het geloof in de stem als ultieme vertolker van onze emoties, en het streven om ons vocale erfgoed toegankelijk te maken voor zangers en publiek zijn wat ensemble en dirigent verbindt. Het Vlaams Radiokoor is een instelling van de Vlaamse Gemeenschap.

Adja Fassa

Adja Fassa is zangeres, theatermaakster, componiste en performer. Ze studeerde theater aan het KASK in Gent tussen 2012 en 2015 en reisde daarna naar India en Nepal om zich te verdiepen in de praktijk van het ritueel. Na haar terugkeer in België studeerde ze jazz aan de LUCA School of Arts in Leuven. Daar besloot ze dat haar instrument – de stem – haar centrale bouwsteen zou worden voor haar toekomstige creaties, gecombineerd met theatrale en ceremoniële elementen. Tijdens haar studies presenteerde Fassa haar eerste composities aan de prestigieuze muziekwedstrijd Sound Track voor jonge talenten in Vlaanderen en won ze in 2021 de finale op het podium van Ancienne Belgique.

Kaspars Putniņš

De Litouwse koordirigent Kaspars Putniņš is chef-dirigent van het Zweeds Radiokoor sinds 2020 en artistiek directeur van het Lets Radiokoor sinds 2024. Eerder was hij tussen 2014 en 2021 chef-dirigent van het Ests Filharmonisch Kamerkoor. Daarnaast werkt Putniņš regelmatig samen met koren als RIAS Kammerchor, SWR Vokalensemble, NDR Vokalensemble, Collegium Vocale Gent en het Pools Kamerkoor. Als dirigent reikt zijn repertoire van de renaissancepolyfonie tot de romantiek, maar focust hij in het bijzonder op hedendaagse koormuziek die de grenzen van de koorklank verlegt. Zo werkte hij samen met componisten als Maija Einfelde, Toivo Tulev, Lasse Thoresen en Gavin Bryars.

Aïda Gabriëls

Regisseur Aïda Gabriëls ontwikkelt een transdisciplinaire taal met elementen uit theater, dans, hedendaagse muziek en opera. Haar werk vertrekt vaak vanuit maatschappelijke thema’s. Sinds 2023 is ze artist in residence bij het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, waar ze het locatieproject Passages ontwikkelde. Daarnaast maakte ze recent o.a. de muziektheatervoorstelling The Wild Stage (2022) en Ethereal Realms (2024), een solo voor de Frans-Zwitserse performer Marie Delprat. Samen met dramaturge Tessa Vannieuwenhuyze vormt ze het collectief oester, dat huisartiest is bij Muziektheater Transparant. Ook is ze artistiek coördinator van het wereldwijde netwerk Music Theatre NOW. 

Tessa Vannieuwenhuyze

Tessa Vannieuwenhuyze is dramaturge bij oester, het performancecollectief van regisseur Aïda Gabriëls. Daarnaast bestudeert ze als doctoraatsonderzoeker aan de UGent de publieke identiteit (persona) van populaire muziekartiesten in de hedendaagse context van nieuwe technologieën. Vanuit die theoretische achtergrond onderzoekt ze met oester wat het medium opera kan betekenen in tijden van sociale media. Vannieuwenhuyze behaalde masters in de Kunstgeschiedenis, Musicologie en Theaterwetenschap (UGent) en in de Literatuurwetenschap (KU Leuven). Buiten oester verbindt ze haar dramaturgische oog en schrijverschap ook aan artistieke projecten en platformen als de Brusselse communityradio The Word.

Lena Meyskens

Dramaturge Lena Meyskens studeerde klassieke zang bij Axel Everaert aan het Conservatorium Maastricht. Tijdens haar studies was ze lid van toneelgroep Karmijnrood Podiumkunst en zong ze talloze chansonconcerten. Vervolgens studeerde ze Franse en Engelse literatuur aan de Vrije Universiteit Brussel en liep ze stage als dramaturg bij o.a. Opera Ballet Vlaanderen en Toneelgroep Maastricht. De afgelopen jaren werkte Meyskens als dramaturg voor Liesa van der Aa, Timo Tembuyser en Aïda Gabriëls. Daarnaast geeft ze gastcolleges en workshops over drag aan instellingen zoals de International Opera Academy en de VUB en doceert ze operageschiedenis en muziektheorie aan de Toneelschool Maastricht.

Anne Van Es

Anne van Es is een Nederlandse toneelmeester/inspiciënt en lichtontwerper. In 2003 begon ze haar loopbaan bij Het Nationale Toneel in Den Haag. Ze werkte mee aan producties van o.a. de Paardenkathedraal (het gezelschap van Theater Utrecht), Het Lab en straattheatergezelschap Close-Act. Later ging ze enkele jaren aan de slag in de Stadsschouwburg van Amsterdam. Sinds 2007 werkt ze vooral vanuit België bij verschillende organisaties en productiehuizen, waaronder Behoud de Begeerte, Ensemble Leporello en Muziektheater Transparant. Bij Muziektheater Transparant is ze intussen al jaren betrokken bij de creaties van tientallen producties, op technisch en productioneel vlak. 

Matteo Sedda

Matteo Sedda is een Italiaanse bewegingskunstenaar, choreograaf en danser. De voorbije jaren was hij actief voor verschillende kunstenaars, onder wie Enzo Cosimi, Armando Lulaj en Igor x Moreno. Sinds 2015 werkt hij als performer voor het gezelschap Troubleyn/Jan Fabre, waar hij meewerkte aan de voorstelling Mount Olympus/24h, de solo The Generosity of Dorcas en The Fluid Force of Love. In 2019 richtte hij samen met Alessandra Ferreri en Joshua Vanhaverbeke Vitamina op, een collectief dat een hybride taal van dans, beeldende kunst en performance creëert. Met het performancecollectief oester werkte hij mee aan The Wild Stage (2022) en Passages (2024).

Maarten Van Mulken

Maarten Van Mulken is een mode- en kostuumontwerper gevestigd in Amsterdam. Hij richt zich vooral op modeontwerp, maar is ook actief in de wereld van het kostuumontwerp voor dans-, opera- en theatervoorstellingen. Daarnaast vinden zijn ontwerpen ook hun weg naar performance, film, design en kunst. In zijn werk probeert Van Mulken het normale leven te ontwrichten door hedendaagse sociale thema’s te combineren met verschillende domeinen binnen de kunst. Zijn stijl is donker en verwrongen, bevat tal van referenties aan de beeldende kunsten en vertrekt steeds vanuit grootse, theatrale gebaren.

Alexis Nootens

Alexis Nootens is een gitarist, arrangeur en componist gevestigd in Brussel. Hij behaalde in 2021 een masterdiploma Jazzgitaar aan de LUCA School of Arts in Leuven, na een korte passage aan het Koninklijk Conservatorium Brussel. Momenteel werkt hij vooral als arrangeur en gitarist voor soul- en jazzartiest Adja Fassa. Daarnaast leidt hij het Cari-Jazz 8tet, een eerbetoon aan de Caribische jazzscène waarvoor hij zelf de muziek arrangeert. Nootens werkte als gitarist voor artiesten uit verschillende stijlen, waaronder L’Or du Commun (Hiphop), Saudade Experiment (Soul-Jazz) en Azmari (Ethio-Jazz). Als arrangeur werkte hij o.a. voor Adja aan de EP IRONEYE en voor de Waspy Funky Crew.