Supernova: Duo Altiler

Welkom op het 20e Klarafestival! 

Onder de noemer We Are Now brengt deze bijzondere verjaardagseditie een ode aan het hier en nu. Niemand stapt de magie van het moment zo onvervaard binnen als festivalartiest Patricia Kopatchinskaja. Waar en wat ze ook speelt, deze Moldavische violiste en componiste laat de vlam in de pan slaan. Elk concert is voor haar een nieuw begin, een vol ogenblik waarin alles nog kan gebeuren. Klarafestival 2025 schetst een veelgelaagd portret van Patricia Kopatchinskaja als violiste, componiste en inspirator. 

Ter ere van onze 20e verjaardag lanceren we een nieuwe traditie: één dag lang wordt de Kunstberg omgetoverd tot Muziekberg/Mont des Musiques. Naast concerten en voorstellingen op verschillende locaties houden we een nieuw ensemble boven de doopvont. Sound of Brussels Orchestra gaat op zoek naar de uitzonderlijke klank van Brussel. 

We leven in uitdagende tijden. Ook daar staan enkele festivalprojecten bij stil. Tegelijkertijd bewijzen ze hoeveel hoop er tussen de noten van een Stabat Mater of een Dies Irae kan schuilen. Hoe muziek ons kan beroeren en inspireren. Voor Patricia Kopatchinskaja is muziek geen abstracte materie: ‘Muziek is er om iets mee te doen. Ook wanneer ze geen concrete boodschap of functie heeft, appelleert ze aan ons. Ze wil gehoord worden. Ik geloof niet in absolute muziek. Niet écht.’

Laat het feest losbarsten! 

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, nethoofd Klara

‘Muziek en poëzie zijn de enige kunstvormen die zich in de tijd voortbewegen.’ Met die woorden probeerde de Franse componist Claude Debussy te vatten wat muziek zo uniek maakt. Als geen ander begreep hij dat muziek geen plaats in de ruimte inneemt, zoals een schilderij dat doet, maar een moment in de tijd. Met haar programma voor het Supernova Laureatenconcert koestert Duo Altiler een gelijkaardige ambitie. ‘We hopen dat het publiek zichzelf even verliest’, vertellen violiste Veronique De Raedemaeker en pianist Alexander Declercq,  “dat het concert voelt alsof het slechts één moment heeft geduurd maar tegelijkertijd een hele wereld in zich draagt.’

Die wereld is verrassend kleurrijk en licht, hoewel ze zich aftekent tegen de horizon van een 20e-eeuws Europa in oorlog. ‘In situaties die grote emoties opwekken, gaan componisten vaak een stap verder in hun expressie,’ vindt het ensemble. ‘Ze geven zich over aan de muziek.’ Waar muziek tot dan toe veelal universele emoties probeerde te vatten, die je voor even uit de wereld trekken, vertrekken componisten als Lili Boulanger en Claude Debussy van onze individuele gevoelswereld, om je net met de wereld te verbinden.

Zo wil Boulanger met haar Nocturne geen verhaal vertellen, maar een gemoed oproepen. Zoals de avond valt, vouwt ook de vioolmelodie zich open – eerst geleidelijk en daarna, voor je het weet, helemaal. De muziek is constant in beweging en de harmonieën blijven onopgelost, waardoor het einde eerder klinkt als een vraag dan een antwoord. Dat suggestieve karakter maakte ook indruk op Debussy, die haar werk bestempelde als ‘golvend en gratieus’. In zijn Sonate in sol klein schildert hij met grove penseelstreken een muzikaal landschap dat opvallend hoopvol klinkt, ondanks Debussy’s naderende levenseinde en de Eerste Wereldoorlog die volop aan de gang was.

Oorlog tekende ook het leven van Olivier Messiaen, die met zijn Quatuor pour la fin du temps ‘de harmonieuze stilte van de hemel’ wilde laten klinken in het krijgsgevangenenkamp waar hij dit werk schreef. In tegenstelling tot zijn orkestwerk – steeds groots, ritmisch en bij momenten eclectisch – klinkt dit kwartet intiem en beheerst. ‘Je raakt in een trance waarbij je enkel nog wacht op de volgende noot’, vertellen De Raedemaeker en Declercq, die het achtste deel spelen: ‘Louange à l'éternite de Jésus’. ‘Je wacht niet op een climax of op het einde. Je leeft van akkoord naar akkoord en vergeet alles om je heen.’

Dat gevoel de tijd te temmen, is de drijvende kracht achter het Supernovaprogramma van Duo Altiler. ‘We gaan niet uit van een thema of tijdsperiode, maar van een beeld, een spanningsboog of een emotionele evolutie’, aldus de musici. ‘Dat leidt weleens tot atypische programmakeuzes die op papier bizar lijken, maar resulteren in een heldere muzikale lijn, waarin elk stuk een plaats krijgt binnen het geheel en zo boven zichzelf uitstijgt. In dit programma worden de kleuren steeds feller, de texturen steeds rijker.’

Daarom sluit het duo af met het ‘Adagio’ uit de Vioolsonate van Leǒs Janáček en het ‘Allegro’ uit de Vioolsonate van Béla Bartók. Beiden lieten zich inspireren door Oost-Europese folklore en tekenden zo verzet aan tegen de dominantie van de Westerse romantische traditie. In hun sonates vind je geen emotionele melodieën vol symbolen, maar ritmische passages, dissonante klanken en volksdansen. ‘20e-eeuwse muziek is niet abstract’, besluiten De Raedemaeker en Declercq, ‘maar zit vol kleur en energie.'

Hanne Schelstraete

Met Duo Altiler, vernoemd naar de traditie om samen te komen rond een lindeboom, willen violiste Veronique De Raedemaeker en pianist Alexander Declercq muzikale ontmoetingen creëren. Naast klassieke meesterwerken van onder meer Béla Bartók, Ludwig van Beethoven en Maurice Ravel spelen ze ook zelden uitgevoerd werk. Zo proberen ze muzikale conventies te doorbreken en vieren ze muziek als een experiment met een onzekere uitkomst. Die zoektocht leidde in 2023 tot een selectie voor de Klara Twintigers, met een concert tijdens Iedereen Klassiek in Concertgebouw Brugge en een ander in de Toots Studio’s van de VRT als eind- en hoogtepunt van dit traject.