Programmaboekje

Otto Tausk conducting

Belgian National Orchestra & Otto Tausk

Beethoven's Legacy

27.03.2026 — 20:00
Bozar, Henry Le Boeufzaal
Voorwoord

Where Is Home? 

Thuiskomen in muziek 

 

Een man stapt het podium op, cello in de hand. Hij kijkt de zaal in, spreidt zijn armen en zegt: ‘Welkom. Vanavond zijn jullie geen toehoorders, maar deelnemers. Onze ontmoeting is een uitwisseling.’ Dan begint hij te zingen en te spelen, en wordt alles duidelijk. Als een levende antenne capteert hij de energie van het publiek en stuurt die in veelvoud terug. De zaal wordt een woonkamer. Wie erbij was, gaat als een ander mens naar huis. 

 

Ongeveer zo verloopt een concert van Abel Selaocoe. Samen met de charismatische cellist, zanger en componist heten we je hartelijk welkom op het 21e Klarafestival. Als festivalartiest speelt Selaocoe drie concerten die het hele spectrum van zijn muzikale wereld bestrijken. Van traditionele muziek uit zijn geboorteland Zuid-Afrika tot barok, jazz, hedendaags klassiek en improvisatie: al die invloeden smelt hij om tot een uniek oeuvre in het teken van identiteit en culturele uitwisseling.

 

Aan het debuutalbum van Selaocoes eigen Bantu Ensemble ontlenen we het thema van deze festivaleditie: Where Is Home? Het is een open vraag met ontelbare antwoorden – zeker in het superdiverse Brussel met zijn 180 nationaliteiten en 100 talen. Onze hoofdstad is een draaischijf. Een toevluchtsoord. Een tijdelijke of permanente thuisbasis voor talloze mensen, elk met hun eigen verhaal. Iedere dag prijzen we ons gelukkig dat we als festival in zo’n vruchtbare bodem mogen ankeren. 

 

Klarafestival 2026 is een ode aan de stad waar we thuis zijn. Tijdens Muziekberg/Mont des Musiques palmen Brusselse musici één dag lang de Kunstberg in, van het Muziekinstrumentenmuseum tot Bozar, van de Ravensteingalerij tot de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten. En zowel Radio Lomax als het koor Les Invisibles (La Voix des Femmes Sans Papiers) vertolken Brusselse liederen met uiteenlopende wortels. 

 

Een zo breed mogelijk publiek laten ervaren dat klassieke muziek springlevend is: dat is onze missie. Zelfs de meest vertrouwde werken klinken als nieuw in de handen van de avontuurlijke musici met wie we ons omringen. Laat je verrassen door Bachs Johannespassie onder de baton van Maxim Emelyanychev. Verbaas je over Beethoven en Strauss met het Orchestre Philharmonique du Luxembourg. Herontdek Chopin en Skrjabin in een uitvoering door Alexandre Kantorow. Of maak kennis met klavierfenomeen Anthony Romaniuk: net als Abel Selaocoe vervlecht hij eigen muziek met bestaand repertoire, van Bach tot Björk. 

 

Dit festivalprogramma telt wel meer muzikaal gelijkgestemden. Zo voltooide Annelies Van Parys de 8e symfonie van haar oud-leraar Luc Brewaeys. Pianisten Kris Defoort en Stephane Ginsburgh brengen een hommage aan hun vriend Philippe Boesmans, die 90 jaar zou zijn geworden in 2026. Abel Selaocoe op zijn beurt improviseert met oude én nieuwe zielsverwanten, en vertolkt met Brussels Philharmonic een gloednieuw celloconcerto van de Amerikaanse componiste Jessie Montgomery. 

 

Dit alles zou niet mogelijk zijn zonder de steun van onze partners in Brussel en daarbuiten. Bozar, Flagey, De Munt, Ancienne Belgique, Brussels Philharmonic, Belgian National Orchestra, Passa Porta, BNA-BBOT en de Luc Brewaeys Foundation dragen bij aan het unieke DNA van Klarafestival. Onmisbare private partners zijn KPMG Belgium, Proximus, Brugse Zot, Gimv/WorxInvest en Interparking. We waarderen de steun van de Vlaamse Gemeenschap, de Vlaamse Gemeenschapscommissie, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de Nationale Loterij. De samenwerking met VRT en Klara is dan weer het geheim van ons succes als omroepfestival. We zijn dankbaar voor het enthousiaste publiek dat ons volgt, zowel in de concertzaal als thuis via de radio en VRT MAX. 

 

Voor Abel Selaocoe is ‘thuis’ veel meer dan een gebouw of een plek. ‘Het kan een spirituele ruimte zijn. Het kunnen mensen zijn. (...) Het kan iets zijn dat je vindt op je omzwervingen.’ Zeven jaar lang was Klarafestival ‘thuis’ voor intendant Joost Fonteyne. Zijn zin voor avontuur en maatschappelijke verbinding spreekt meer dan ooit uit dit festivalprogramma. In april 2026 vervolgt hij zijn tocht, en geeft hij de fakkel door aan Jan Van den Borre. Veel dank, Joost, voor de mooie jaren! 

 

Het Klarafestivalteam

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, netmanager Klara

Programma

Belgian National Orchestra

Otto Tausk – muzikale leiding

 

Coproductie: Bozar, Klarafestival, Belgian National Orchestra

In het kader van Fasten Seat Belts! Celebrating Luc Brewaeys 2025-2026 

 

Het werk van Annelies Van Parys werd mogelijk gemaakt dankzij de vzw Vlaamse Muziek en Musicus

 

Jonathan Harvey (1939-2012)

80 Breaths for Tokyo


Ludwig van Beethoven (1770-1827)

Symphony No. 8 in F Major, Op. 93 

  1. Allegro vivace e con brio 
  2. Allegretto scherzando
  3. Tempo di menuetto 
  4. Allegro vivace 

interval


Luc Brewaeys (1959-2015) / Annelies Van Parys (1975)

Symphony No. 8 (wereldpremière)

  1.  
  2.  
  3.  
  4.  
Programmatekst

Les extrêmes se touchent

 

Neen, op valse bescheidenheid viel Luc Brewaeys (1959-2015) niet te betrappen. Als tiener al poneerde hij met stellige zekerheid dat hij componist wilde worden. En een goede! Le Sacre du Printemps van Igor Stravinski was zijn referentiepunt. Die partituur keerde hij binnenstebuiten tot hij ze kende als zijn broekzak. Zijn eigen muziek moest minstens even goed worden, liefst nog beter. En hij zou symfonieën schrijven, véél symfonieën, net als Joseph Haydn. Want ja, Luc Brewaeys hield van het symfonisch orkest: de eindeloze kleurschakeringen, de vele laagjes boven elkaar, de enorme energie. De gedachte dat je vandaag niets origineels meer kan doen met een orkest, wimpelde hij af als onzin. Met elk van zijn symfonieën – en dat zijn er bijna acht – lijkt hij dat punt te willen bewijzen. Tegelijk zit de traditie op zijn schouder. ‘Ik wil iets nieuws doen,’ liet hij ooit optekenen, ‘maar zelfs Pierre Boulez zegt: het verleden is er.’

 

In het oor van wie zich aan symfonieën waagt, rinkelt één naam uit dat verleden nog net iets harder dan de andere: Ludwig van Beethoven (1770-1827). Voor veel componisten is die erfenis intimiderend. Als dat voor Brewaeys ook zo was, laat hij dat in elk geval niet merken. Zijn vijfde symfonie knipoogde al naar die van zijn twee eeuwen oudere vakgenoot, en in de Canvas-documentaire Luc Brewaeys. Straight uit 2011 vertelt hij hoe Beethovens Achtste de zijne inspireerde. Terwijl Beethoven zijn symfonie bedoeld had als een opgewekt werk, zou die van hem vooral een ode worden aan de klank en het plezier van muziek maken.

 

Op het eerste gezicht lijkt Beethovens Symfonie Nr. 8 (1812) vrij klassiek, maar bij nadere beluistering blijft het oor al snel haken aan frappante details. Zo lijken in het eerste deel voortdurend nieuwe ideeën op te duiken, maar alle puzzelstukjes houden met elkaar verband. Plotse stiltes en bruuske contrasten zetten de luisteraar regelmatig op het verkeerde been, maar telkens landt de componist met zijn twee voeten op de grond. Het lijkt wel alsof Beethoven wil laten zien dat hij schijnbare tegenstrijdigheden probleemloos in één muziekstuk kan gieten – genereus, grappig en ingenieus tegelijk.

 

Luc Brewaeys creëert met het orkest geen melodieën maar grote, beweeglijke klankmassa’s. De basis van zijn compositietechniek is het spectralisme, een werkwijze waarbij de analyse van specifieke klankkleuren het vertrekpunt vormt. Een beetje zoals de vorm van een ijzeratoom aan de basis lag voor het ontwerp van het Atomium. Die aanpak zorgt voor een groot gevoel van samenhang en een enorme rijkdom aan klankkleuren. Waar veel spectrale muziek vrij statisch is, brengt Brewaeys ook snelheid, energie en een sterk gevoel van richting binnen. En niet zelden smokkelt hij ongewone instrumenten op het podium, ook in deze symfonie. Hoe ver Brewaeys en Beethoven ook van elkaar af staan in tijd en taal, in hun virtuoze omgang met het orkest, de kleurenrijkdom, de sterke interne samenhang en het uitbundig voortsnellende karakter van hun muziek valt ook hun verwantschap niet te negeren.

 

Annelies Van Parys (°1975) vertelt dat Brewaeys haar, toen ze bij hem studeerde, ontzettend veel muziek liet beluisteren (met de partituur, natuurlijk). Door het werk van anderen nauwgezet te bestuderen leer je uiteraard compositietechnisch een en ander bij, maar je leert ook je muzikale wortels kennen. Ook voor de luisteraar kan dat betekenis hebben: wie vertrouwd is met Beethoven en de symfonische traditie, neemt die kennis mee bij het luisteren naar Brewaeys. Maar geldt ook het omgekeerde? Kunnen we Brewaeys’ liefde voor het repertoire zien als een uitnodiging om met andere oren naar Beethoven te luisteren? Om meer dan anders de kleuren van het orkest te horen? Om niet alleen het genoegzaam bekende te horen, maar ook wat destijds nieuw, gedurfd, ontregelend was? Om te luisteren voorbij het etiket van klassiek meesterwerk en zo ook het tegenstrijdige en het paradoxale te horen, de humor, de verbeelding, het lef, de energie, de onversneden muzikaliteit en het grandioze métier van een mens van vlees en bloed?

 

De eerste twee delen van Luc Brewaeys’ Symfonie Nr. 8 gingen in première in 2004. Zes jaar later was ook het derde deel te horen, maar niet de beloofde finale. Nu moest het werk écht af, merkte de componist destijds op. Maar de tijd haalde hem in en het klaarliggende papier bleef grotendeels blanco. Enkel de eerste vier maten schreef hij uit, en een groot deel van de partijen voor de fluiten en de trompetten. Dat weinige materiaal was de basis waarmee Annelies Van Parys aan de slag moest toen ze de opdracht aannam om, ter gelegenheid van Fasten Seat Belts!, een slotdeel te componeren voor Brewaeys’ onvoltooid gebleven symfonie. Een huizenhoge uitdaging, want achterhalen hoe Brewaeys het werk zélf had willen voltooien, bleek al snel onmogelijk. Schetsen waren er nooit, ook nu niet. En nergens viel een consequent toegepast systeem te ontwaren waarop ze voort kon bouwen. Aan de andere kant wilde ze ook niet te hard haar eigen stempel drukken. Rondom de fragmenten van Brewaeys puzzelde ze, maat voor maat, een mogelijke invulling in elkaar. Daarvoor gebruikte ze materiaal en technieken van Luc zelf, zowel uit de eerste delen van de Achtste als uit andere werken. Anders dan Brewaeys maakte ze de textuur minder dicht en vol – ‘om het oorspronkelijke materiaal te laten ademen.’ 

 

En Jonathan Harvey (1931-2012)? Brewaeys omschreef hem als zijn tweede vader, zowel muzikaal als persoonlijk, en de twee componisten koesterden een levenslange vriendschap. In diezelfde documentaire wijst Brewaeys erop dat het Harvey was die hem had leren mediteren – en dat dat heel wat betekende, want Brewaeys was, in zijn eigen woorden, ‘nogal een zenuwpees’. Net als Brewaeys was Harvey gefascineerd door het wezen van de klank en ook zijn schrijfwijze steunt op het spectralisme en een duizelingwekkende beheersing van klankkleur. Daarnaast had Harvey een sterke affiniteit met de tradities van het Boeddhisme die, samen met zijn gevoel voor spiritualiteit, doorwerkt in veel van zijn composities. Het orkestwerk 80 Breaths for Tokyo (2010) is daarvan een sprekend voorbeeld. Met dit werk verwijst hij zowel naar de praktijk van Zen ademhaling als naar de impact van langzame muziek op lichaam en geest. ‘Ademhaling,’ schrijft hij daarover, ‘zit in één of andere vorm achter alle muziek. Yogastudenten gebruiken ze om het lichaam te beheersen, Boeddhisten om de geest te beheersen. (…) Het orkest weerspiegelt in zekere zin de eindeloos wisselende, eindeloos subtiele en veelkleurige meerduidigheid van ademhaling.’

 

Op het gehoor verschilt de muziek van Jonathan Harvey, met haar kenmerkende stralende kalmte, sterk van die van Brewaeys. In dit concertprogramma fungeert 80 Breaths for Tokyo dan ook als een contrasterende ouverture, als stilte voor de storm. Maar in de diepte is er een sterke verwantschap tussen beide componisten. Behalve de muzikale ‘grammatica’ van het spectralisme delen ze ook een voorliefde voor het bijzondere timbre van klokken, een geluid dat beide componisten her en der in hun muziek verwerkten. Of zoals Harvey het zo poëtisch verwoordde: ‘Ik denk dat Luc graag binnenin klokken vertoefde, die vreemde wereld, een universum op zichzelf, een magische nieuwe planeet waar klank anders gemaakt wordt.’

 

Rebecca Diependaele

 

Luistertips

1. Zijn Symfonie Nr. 8 is amper begonnen wanneer Beethoven het orkest abrupt tot stilstand brengt. De strijkers zetten daarop een tik-tak-motief in, dat overgenomen wordt door de fagot. Verderop in het werk steken nog meer ‘tikkende klokken’ de kop op, in het bijzonder in het tweede deel.

2. Op het einde van het eerste deel dendert het orkest fortissimo richting slotnoot, tot Beethoven plots het roer omgooit. Strijkers en blazers kaatsen nu zachtjes drie noten heen en weer. Wanneer de blazers vervolgens pianissimo het slotakkoord bereiken, laten de strijkers zowaar nog een allerlaatste keer het thema horen.  

3. Luc Brewaeys breidt het orkest in zijn Symfonie Nr. 8 uit met een arsenaal glazen flesjes, dat als een soort ‘flessenorgel’ zorgt voor een bijzondere sonoriteit. Dat is overigens lang niet de meest exotische uitbreiding waarmee hij het orkest bedacht – in de tweede symfonie staat er een stookolietank tussen het slagwerk.

 

Biografie

Belgian National Orchestra

Het Belgian National Orchestra heeft sinds jaar en dag het Paleis voor Schone Kunsten (Bozar) als thuisbasis. Dankzij vaste samenwerkingen met Festival van Vlaanderen en Festival de Wallonie staat het ook regelmatig in alle provinciehoofdsteden van het land. Internationaal speelt BNO zich in de kijker met buitenlandse tournees en door de begeleiding te voorzien op de Koningin Elisabethwedstrijd. BNO brengt naast het symfonische repertoire ook filmmuziek, experimenten met popartiesten als Ozark Henry of Stromae, en hedendaagse creaties van componisten als Annelies Van Parys, Michael Daugherty of Andrew Norman. BNO staat sinds 2022 onder leiding van de Nederlandse chef-dirigent Antony Hermus en werkt daarnaast regelmatig samen met internationale gastdirigenten.


Otto Tausk

De Nederlandse dirigent Otto Tausk is wereldwijd actief bij gerenommeerde orkesten en operahuizen met een veelzijdig repertoire dat reikt van klassiek tot hedendaags. Tussen 2012 en 2018 was hij muziekdirecteur van Sinfonieorchester & Theater St. Gallen, waar hij producties leidde van onder meer Don Giovanni, Lohengrin, Jevgeni Onegin en West Side Story. Sinds 2018 is hij muziekdirecteur van het Vancouver Symphony Orchestra, waar hij samenwerkte met solisten als Yo-Yo Ma, Renée Fleming, Itzhak Perlman, Hilary Hahn en Hélène Grimaud. Daarnaast leidde hij als gastdirigent onder meer het Koninklijk Concertgebouworkest, de Stuttgarter Philharmoniker, Los Angeles Philharmonic en San Diego Symphony.

Extra

Bezoek voor of na het concert de gratis mini-tentoonstelling Muzikale gedachten van Luc Brewaeys en neem een duik in zijn fascinerende partituren en kleurrijke muzikale taal.

Partners

Structural partners

Klara, KPMG

 

Event partners

Brouwerij Halve Maan, Gimv | Worxinvest, Interparking, Proximus

 

Cultural partners

Ancienne Belgique, Belgian National Orchestra, Bozar, Brussels Philharmonic, De Munt | La Monnaie, Flagey, Muntpunt, Museum of Musical Instruments, Passa Porta

 

Public funding

Nationale Bank, Nationale Loterij meer dan spelen, Stad Brussel, Visit Brussels, Vlaamse Gemeenschap

 

Media partners

BRUZZ, De Standaard, La Première, La Trois, Le Soir, Musiq3, Radio 1, Ring TV, VRT Eén, VRT Canvas, VRT Max

 

Festival suppliers

Daniel Ost, Drukkerij VD, Maison Dandoy

Partner banner WorxInvest