Patricia Kopatchinskaja, Aurora Orchestra, Vox Luminis & Anthony Romaniuk

Welkom op het 20e Klarafestival! 

Onder de noemer We Are Now brengt deze bijzondere verjaardagseditie een ode aan het hier en nu. Niemand stapt de magie van het moment zo onvervaard binnen als festivalartiest Patricia Kopatchinskaja. Waar en wat ze ook speelt, deze Moldavische violiste en componiste laat de vlam in de pan slaan. Elk concert is voor haar een nieuw begin, een vol ogenblik waarin alles nog kan gebeuren. Klarafestival 2025 schetst een veelgelaagd portret van Patricia Kopatchinskaja als violiste, componiste en inspirator. 

Ter ere van onze 20e verjaardag lanceren we een nieuwe traditie: één dag lang wordt de Kunstberg omgetoverd tot Muziekberg/Mont des Musiques. Naast concerten en voorstellingen op verschillende locaties houden we een nieuw ensemble boven de doopvont. Sound of Brussels Orchestra gaat op zoek naar de uitzonderlijke klank van Brussel. 

We leven in uitdagende tijden. Ook daar staan enkele festivalprojecten bij stil. Tegelijkertijd bewijzen ze hoeveel hoop er tussen de noten van een Stabat Mater of een Dies Irae kan schuilen. Hoe muziek ons kan beroeren en inspireren. Voor Patricia Kopatchinskaja is muziek geen abstracte materie: ‘Muziek is er om iets mee te doen. Ook wanneer ze geen concrete boodschap of functie heeft, appelleert ze aan ons. Ze wil gehoord worden. Ik geloof niet in absolute muziek. Niet écht.’

Laat het feest losbarsten! 

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, nethoofd Klara

Een vrouw gaat een houten kist te lijf met een hamer. Naast haar klinken stormachtige pianoakkoorden. Acht contrabassen herhalen steeds dezelfde frase. Galina Oestvolskaja’s Dies Irae is de apotheose van de gelijknamige voorstelling die Klarafestival 2025 afsluit. Dit scenische concert ontsprong aan de verbeelding van festivalartiest Patricia Kopatchinskaja: welk antwoord heeft de klassieke muziek op de urgenties van onze tijd? Wat kun je als musicus beginnen tegen oorlog en klimaatopwarming? Samen met Aurora Orchestra en Vox Luminis galoppeert Kopatchinskaja door de muziekgeschiedenis, van het gregoriaanse Dies Irae (‘Dag van toorn’) tot Galina Oestvolskaja’s hedendaagse herinterpretatie. Onderweg staan een barokke Battalia van Biber en Lotti’s ontroerende Crucifixus zij aan zij met Black Angels van George Crumb. Deze voorstelling is tegelijk een aanklacht én een oproep. Wanneer het muzikale stof is gaan liggen, stuurt Kopatchinskaja je moedig huis- en voorwaarts.  

Dit derde en laatste project van onze festivalartiest is het levende bewijs van haar credo: voor Patricia Kopatchinskaja is muziek geen dorre materie, maar een kwestie van levensbelang. Stapt deze Moldavische violiste en componiste het podium op (al dan niet blootsvoets), dan kun je een muzikale stroomstoot verwachten die je de wereld in een nieuw licht laat zien. Of ze nu oude, hedendaagse of eigen muziek speelt: steevast legt ze de noten in een nieuwe plooi, geïnspireerd door de unieke energie van het moment. Conventie en perfectie zijn daarbij ondergeschikt aan fantasie en avontuur. In de aanloop naar het festival sprak ze met intendant Joost Fonteyne en dramaturge Katherina Lindekens over haar kijk op muziek en het bijzondere ritueel van een concert. 

JF – In een interview vertelde je ooit dat de regen je eerste muziekleraar was. 

PK – Ik herinner me inderdaad levendig mijn eerste indrukken van ritme en melodie in de natuur. Mensen vragen steeds wie je docent was, maar je kunt overal leren. Muziek is niet alleen wat in partituren genoteerd staat. Meer zelfs, Busoni zei: ‘Zodra je muziek opschrijft, maak je ze dood.’ Je legt ze letterlijk vast in een rigide vorm. Om muziek te kunnen uitvoeren, moet je ze dus van het papier af halen en weer tot leven wekken. Een optreden is een persoonlijke ontmoeting. Ik vertolk wat zich tussen het werk en mezelf afspeelt – hier en nu, zonder bemiddeling van theorieën of tradities. In dat avontuur probeer ik het publiek mee te nemen. Soms gaat het mis, en dat is ok. Ik vind het belangrijk om fouten en imperfecties te omarmen. We zijn mensen. 

KL – Je bent zowel violiste als componiste. Hoe verhouden die twee identiteiten zich tot elkaar? 

PK – Ik maak geen onderscheid tussen creatieve processen. Composities hebben volgens mij trouwens ook geen eigenaar – zelfs niet de auteur. Het materiaal is overal om ons heen. Als maker capteer je gewoon iets dat al aanwezig is. Het is een privilege om het te horen, op te schrijven en te spelen. De componist is geen god, met musici als dienaars. Nee, we maken allemaal deel uit van dat creatieproces. De partituur is een tussenhalte, waar het materiaal even wordt bewaard. Maar dan moeten we het naar onze tijd halen en vertolken in een taal die iedereen verstaat. Wanneer ik oude muziek speel, ben ik niet in een ver verleden. Uiteraard wil ik ze even verrassend en revolutionair laten klinken als toen. Maar ik sta in het nu. Mijn luisteraars leven in deze tijd. Ze weten wat nucleaire dreiging en klimaatverandering zijn; ze kennen Spotify en A.I..  

KL – Het publiek is dus een cruciale medespeler? 

PK – Absoluut. Zonder het publiek bestaan we niet. Er staat ook geen muur tussen speler en toeschouwer, al zou je soms denken van wel. Het lijkt wel alsof de concertzaal de plek van de kerk heeft ingenomen: de musici staan op veilige afstand, en mensen mogen alleen applaudisseren. Die sacrale setting wil ik graag ontheiligen. Van mij mag het podium een speeltuin zijn. Speel met muziek. Leef ze, steeds opnieuw. Move it! Wat is onze opdracht als kunstenaar? Eerst en vooral: ons publiek niet te vervelen. Daarnaast moeten we zo authentiek mogelijk zijn. We staan op het podium als ons fragiele, naakte zelf, maar met een sterke boodschap. 

JF – Ik zie kunstenaars ook als vragenstellers, die ons uitnodigen om te reflecteren.  

PK – Artiesten zien de wereld vaak net een tikkeltje anders. Daardoor trekken ze mensen ook uit hun comfortzone. Een concertzaal is geen wellnesscentrum. Het is een ruimte voor entertainment en schoonheid, zeker, maar ook voor fascinatie, confrontatie, provocatie. Als kunstenaar toon je een spiegel van je ziel. Alleen zo kun je een fractie van de waarheid op het spoor komen, en die heeft altijd vele lagen. Daarom denk ik ook niet dat kunst apolitiek kan zijn. Politiek gaat over ons en kunst gaat over ons. We zijn geen aliens. We zijn hier, we zijn een gemeenschap. 

JF – Reduceren we kunst te veel tot schoonheid? Mensen vragen elkaar na een concert vaak: ‘Vond je het mooi? Heb je ervan genoten?’ 

PK – Ja, terwijl de vraag misschien eerder is wat een concert met je deed. Die ervaring kán met schoonheid te maken hebben, maar ook met zoveel andere dingen. Schoonheid is een rekbaar en persoonlijk begrip. Denk maar aan de wrange schilderijen van Francis Bacon, De schreeuw van Munch of de helletaferelen van Hieronymus Bosch. Of neem de gezichten van Frans Hals: als je er met je neus op zit, zijn ze verre van perfect. Je hebt wat afstand nodig om hun kracht te ervaren. Een dissonant in de muziek van Kurtág, dat is schoonheid. 

KL – Even terug naar je oproep om imperfectie te omarmen. Uit de mond van zo’n fenomenale violiste klinkt die bijna paradoxaal. 

PK – Het gaat me vooral over de integratie van kunst in het leven en omgekeerd. Ik leerde veel uit de volksmuziek die ik hoorde in mijn kindertijd, en die heel functioneel was. Zo was er dansmuziek, en muziek voor uitvaarten en andere rituelen. Steevast zat die zo in elkaar dat je niet anders kon dan dansen of huilen. Dat soort directheid is diep in mij verankerd. Muziek is eigenlijk nooit abstract. Ze is er om iets mee te doen. Zelfs wanneer ze geen concrete boodschap of bedoeling heeft, appelleert ze aan ons. Ze wil gehoord worden. Ik geloof niet in absolute muziek. Niet écht. 

Katherina Lindekens

Aurora Orchestra

Het Britse Aurora Orchestra staat bekend als een innovatief en grensverleggend orkest. Het werd in 2004 opgericht en groeide sindsdien onder chef-dirigent Nicholas Collon uit tot gevestigde naam op de internationale concertpodia. Als een van de eerste orkesten ter wereld maakte het van uitvoeringen zonder bladmuziek een vast onderdeel van zijn concerten. Voor zijn originele en interdisciplinaire concertvormen werkte het orkest samen met artiesten als tenor Ian Bostridge, beeldend kunstenaar Edmund de Waal, choreograaf Wayne McGregor en zangeres Björk. Daarnaast probeert Aurora Orchestra een breed publiek aan te spreken via workshops en vertelconcerten voor families, scholen en kinderen.

Vox Luminis

Het Belgische oudemuziekensemble Vox Luminis werd in 2004 opgericht door bas en artistiek leider Lionel Meunier. De kern van vocale solisten wordt naargelang het repertoire bijgestaan door continuo, solo-instrumenten of orkest. Het ensemble richt zich op Engelse, Italiaanse en Duitse muziek uit de 17e en vroege 18e eeuw, van het kernrepertoire tot vergeten parels. Vox Luminis is een graag geziene gast op internationale concertpodia als Teatro Real Madrid, Wigmore Hall London, Lincoln Center New York, Boston Early Music Festival, Bachfest Leipzig en de Salzburger Festspiele. Sinds 2021 werkt het structureel samen met het gerenommeerde Freiburger Barockorchester en Freiburger BarockConsort.

Patricia Kopatchinskaja

De Moldavische violiste en componiste Patricia Kopatchinskaja staat bekend om haar innovatieve concertprogramma’s, vaak met een theatrale insteek. Haar experimentele geest uit zich in originele benaderingen van het traditionele repertoire en een voorliefde voor 20e- en 21e-eeuwse muziek. Dit leidde dan ook tot samenwerkingen met hedendaagse componisten als Luca Francesconi, Michael Hersch en György Kurtág. Kopatchinskaja was eerder artist in residence bij o.a. Berliner Philharmoniker, Orchestre philharmonique de Radio France en Barbican Centre Londen. Ze maakte meer dan 30 cd-opnames, waaronder het album Death and the Maiden met Saint Paul Chamber Orchestra, dat innn 2018 een Grammy won.

Anthony Romaniuk

De Australische klavierspeler Anthony Romaniuk beweegt zich moeiteloos tussen verschillende muzikale stijlen en genres. Hij begon vanuit een fascinatie voor jazz, specialiseerde zich vervolgens in oude muziek en ontwikkelde zich sindsdien verder in o.a. improvisatie, indierock en elektronische muziek. Romaniuk is vast lid van Vox Luminis en werkte daarnaast samen met o.a. tenor Reinoud Van Mechelen, Australian Chamber Orchestra, Camerata Bern en de Deense indierockband Efterklang. Op zijn twee soloalbums, Bells (2020) en Perpetuum (2023), is telkens een breed spectrum van componisten vertegenwoordigd, van Byrd en Bach over Beethoven en Schubert tot Ligeti en Crumb, naast Romaniuks eigen werk.

VOX LUMINIS

Soprano

Victoria Cassano

Zsuzsi Toth

Liga Zirina 

Alto

Sophia Faltas

Anna Bachleitner

Tenor

Adriaan De Koster

Joao Moreira

Lisandro Nesis

Bass

Vincent Berger

Lionel Meunier

AURORA ORCHESTRA

Violin
Maia Cabeza

Viola
Alinka Rowe
Christine Anderson

Cello
Sébastien van Kuijk

Double bass
Ben Griffiths
Sam Rice
Alice Kent
Daniel Molloy
Lucia Polo Moreno
Tom Morgan
Phoebe Clarke
William Puhr

Theorbo/Lute
Kristiina Watt

Trombonist

Roman Borskovskiy

Luca Faghel

Ho Guann-Tyng

Elias Meers

Chacón Albero Arnau

Annika Elisabeth Küster

Akari Koizumi

Percussion
Julie Scheuren