Belgian National Orchestra, Geoffrey Paterson & Ekaterina Levental

Where Is Home? 

Thuiskomen in muziek 

Een man stapt het podium op, cello in de hand. Hij kijkt de zaal in, spreidt zijn armen en zegt: ‘Welkom. Vanavond zijn jullie geen toehoorders, maar deelnemers. Onze ontmoeting is een uitwisseling.’ Dan begint hij te zingen en te spelen, en wordt alles duidelijk. Als een levende antenne capteert hij de energie van het publiek en stuurt die in veelvoud terug. De zaal wordt een woonkamer. Wie erbij was, gaat als een ander mens naar huis. 

Ongeveer zo verloopt een concert van Abel Selaocoe. Samen met de charismatische cellist, zanger en componist heten we je hartelijk welkom op het 21e Klarafestival. Als festivalartiest speelt Selaocoe drie concerten die het hele spectrum van zijn muzikale wereld bestrijken. Van traditionele muziek uit zijn geboorteland Zuid-Afrika tot barok, jazz, hedendaags klassiek en improvisatie: al die invloeden smelt hij om tot een uniek oeuvre in het teken van identiteit en culturele uitwisseling.

Aan het debuutalbum van Selaocoes eigen Bantu Ensemble ontlenen we het thema van deze festivaleditie: Where Is Home? Het is een open vraag met ontelbare antwoorden – zeker in het superdiverse Brussel met zijn 180 nationaliteiten en 100 talen. Onze hoofdstad is een draaischijf. Een toevluchtsoord. Een tijdelijke of permanente thuisbasis voor talloze mensen, elk met hun eigen verhaal. Iedere dag prijzen we ons gelukkig dat we als festival in zo’n vruchtbare bodem mogen ankeren. 

Klarafestival 2026 is een ode aan de stad waar we thuis zijn. Tijdens Muziekberg/Mont des Musiques palmen Brusselse musici één dag lang de Kunstberg in, van het Muziekinstrumentenmuseum tot Bozar, van de Ravensteingalerij tot de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten. En zowel Radio Lomax als het koor Les Invisibles (La Voix des Femmes Sans Papiers) vertolken Brusselse liederen met uiteenlopende wortels. 

Een zo breed mogelijk publiek laten ervaren dat klassieke muziek springlevend is: dat is onze missie. Zelfs de meest vertrouwde werken klinken als nieuw in de handen van de avontuurlijke musici met wie we ons omringen. Laat je verrassen door Bachs Johannespassie onder de baton van Maxim Emelyanychev. Verbaas je over Beethoven en Strauss met het Orchestre Philharmonique du Luxembourg. Herontdek Chopin en Skrjabin in een uitvoering door Alexandre Kantorow. Of maak kennis met klavierfenomeen Anthony Romaniuk: net als Abel Selaocoe vervlecht hij eigen muziek met bestaand repertoire, van Bach tot Björk. 

Dit festivalprogramma telt wel meer muzikaal gelijkgestemden. Zo voltooide Annelies Van Parys de 8e symfonie van haar oud-leraar Luc Brewaeys. Pianisten Kris Defoort en Stephane Ginsburgh brengen een hommage aan hun vriend Philippe Boesmans, die 90 jaar zou zijn geworden in 2026. Abel Selaocoe op zijn beurt improviseert met oude én nieuwe zielsverwanten, en vertolkt met Brussels Philharmonic een gloednieuw celloconcerto van de Amerikaanse componiste Jessie Montgomery. 

Dit alles zou niet mogelijk zijn zonder de steun van onze partners in Brussel en daarbuiten. Bozar, Flagey, De Munt, Ancienne Belgique, Brussels Philharmonic, Belgian National Orchestra, Passa Porta, BNA-BBOT en de Luc Brewaeys Foundation dragen bij aan het unieke DNA van Klarafestival. Onmisbare private partners zijn KPMG Belgium, Proximus, Brugse Zot, Gimv/WorxInvest en Interparking. We waarderen de steun van de Vlaamse Gemeenschap, de Vlaamse Gemeenschapscommissie, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de Nationale Loterij. De samenwerking met VRT en Klara is dan weer het geheim van ons succes als omroepfestival. We zijn dankbaar voor het enthousiaste publiek dat ons volgt, zowel in de concertzaal als thuis via de radio en VRT MAX. 

Voor Abel Selaocoe is ‘thuis’ veel meer dan een gebouw of een plek. ‘Het kan een spirituele ruimte zijn. Het kunnen mensen zijn. (...) Het kan iets zijn dat je vindt op je omzwervingen.’ Zeven jaar lang was Klarafestival ‘thuis’ voor intendant Joost Fonteyne. Zijn zin voor avontuur en maatschappelijke verbinding spreekt meer dan ooit uit dit festivalprogramma. In april 2026 vervolgt hij zijn tocht, en geeft hij de fakkel door aan Jan Van den Borre. Veel dank, Joost, voor de mooie jaren! 

Het Klarafestivalteam

Joost Fonteyne, intendant

Jan Raes, voorzitter

Chantal Pattyn, netmanager Klara

Vertrouwd met ontheemding

Grenzen verleggen. Geen grenzen kennen. Alles heeft zijn grenzen. Voor de één is ‘grens’ een abstract woord zonder fysieke tastbaarheid. Voor de ander barst het van betekenis. Het is een eindmeet vol emotionele connotaties. Een synoniem voor een beter leven. Gewapende conflicten, klimaatverandering of kans op vervolging dwingen miljoenen mensen de vertrouwdheid van hun thuisland op te geven. Wanneer te veel grenzen zijn overschreden, is er geen andere oplossing dan zelf de grens over te gaan. 

Helemaal in lijn met het festivalthema Where Is Home? volgt dit concertavontuur muzikale verhalen over ontworteling en de zoektocht naar verbondenheid. Zangeres en harpiste Ekaterina Levental – zelf naar Nederland gevlucht uit het door de Sovjet-Unie bezette Oezbekistan– vertelt: ‘voor mij betekent thuis zijn, me thuis voelen, daar waar ik welkom ben.’ Ze neemt je mee op een odyssee die in vier fasen het innerlijke traject van migratie ontrolt.

1. No Longer Ours

Wat betekent het om alles te verliezen? Wanneer beslis je om alles wat je hebt achter te laten? Wanneer geef je toe aan de urgentie? Dit eerste deel verklankt het gevoel niet meer welkom te zijn. And So, het werk van Pulitzer Prize-winnares Caroline Shaw (°1982), die de stem voor het eerst vanavond laat horen. Aarzelend en reflectief. Shaw, vorig seizoen nog portretcomponiste bij Bozar, combineert eigen teksten met woorden van Gertrude Stein, Robert Burns en Billy Joel. De speels recursieve teksten verwijzen naar verlies en vergankelijkheid: ‘Or will we fade to stanzas of the dust? That, I suppose is all we were and all we’ll be?’ Je eigen taal is soms het enige wat overblijft.

De Zuid-Koreaanse componist Isang Yun (1917-1995) kent het gevoel van niet meer welkom zijn maar al te goed. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt Yun opgepakt als lid van de Koreaanse Onafhankelijkheidsbeweging – Korea was tot 1945 een kolonie van Japan. Maanden brengt hij door in een kleine cel. Vanaf de jaren '50 zet hij zijn opleiding voort in Parijs en Duitsland, maar daar herhaalt de geschiedenis zich brutaal. In 1967 wordt hij in West-Berlijn gekidnapt door de Zuid-Koreaanse geheime dienst op verdenking van spionage. Na dagen zonder perspectief belandt hij in een gevangenis in Seoul. Het land waar hij ooit voor gestreden had, keert hem de rug toe. Yun wordt gemarteld en probeert zich van het leven te beroven, maar komt na een grootschalige petitie vrij en vestigt zich voorgoed in Duitsland. Piri, voor solo hobo, is een noodkreet uit 1971 en streeft naar verbinding. Luise Rinser, schrijfster en goede vriendin van Yun, interpreteert de mysterieuze compositie als volgt: ‘Hier is de hobo de stem van de gevangene in de kerker. Hij drukt lijden uit, maar ook de poging om het uiterlijke gebrek aan vrijheid te overwinnen en spirituele vrijheid te bereiken.’

2. The Long Walk

De overlevingstocht gaat verder. We belanden bij Sequenza III van Luciano Berio (1925-2003). In het voorwoord bij de partituur van dit werk voor solostem uit 1965 schrijft de Italiaanse componist dat ‘de stem altijd een overvloed aan connotaties met zich meedraagt, wat ze ook doet.’ De tekst bestaat uit slechts drie regels, waardoor de betekenis óók schuilt in de articulatie, klankkleur en intonatie. ‘Give me a few words for a woman / To sing a truth allowing us / To build a house without worrying before night comes.’ Berio verknipt de tekst tot nauwelijks herkenbare fragmenten en laat de soliste zingen, stotteren of brabbelen. Alsof het hoofdpersonage haar identiteit even kwijt is. Het was op maat geschreven van zijn vrouw, de eigenzinnige Amerikaanse zangeres en componiste Cathy Berberian. 

3. Foreign Ground

De oneindige reis komt tot stilstand, maar zonder aankomst noch geruststelling. Het centrale werk van vanavond, Exiles, werd in 2015 geschreven door de postminimalistische componist Max Richter (°1966). De ongeziene migratiecrisis uit het Midden-Oosten raakte de Brit diep: ‘Het is een soort psychologische desoriëntatie en trauma,’ zegt hij over de gedwongen reis van migranten. De traag ontvouwende muziek deint op een repetitieve pianomelodie en zet aan tot nadenken. Stap voor stap wordt het orkest rijker, zonder de kwetsbaarheid te verliezen. Het landschap lijkt eindeloos en de littekens liggen bloot. Hier zegt stilte meer dan woorden. De horizon is in zicht.

4. Still, We Sing

Wanneer de bestemming is bereikt, worstelt hoop met onzekerheid. Uiteindelijk zoekt iedereen op een vreemde plek iets van herkenbaarheid. Een familielid, een vertrouwde taal, een community. The Cause of Labour Is the Hope of the World van Jóhann Jóhannson (1969-2018) brengt een eerbetoon aan Britse mijnwerkers.  Een krachtige sectie van koperblazers wekt hoge verwachtingen voor de toekomst en viert het gemeenschapsgevoel onder de mijnwerkers. Via het weemoedige slaapliedje Nana van Manuel de Falla (1876-1946) sust Leventhal ons naar twee a-capella-liederen voor sopraan van de Britse componist Oliver Knussen (1952-2018). Na het epigram Rose, dat de Praagse dichter Rainer Maria Rilke liet beitelen op zijn grafsteen, volgt Gong, Rilkes gedicht uit de jaren twintig. De muziek ontgroeit ons, vertelt de prachtige vertaalde tekst; de noten reiken verder dan wij.

Met het tweede deel uit Górecki’s Symfonie nr. 3 kijken we nog even achterom. Er wordt gerouwd om wat achtergelaten is. In deze ‘symfonie van klaagzangen’ van Henryk Mikolaj Górecki (1933-2010) bezingt een sopraan het menselijke leed. Haar woorden zijn ontleend aan de tekst op een celwand van een Gestapo-gevangenis van Zakopane, geschreven door een jong meisje. Het orkest – zonder de scherpe klank van hobo’s of trompetten – begeleidt langzaam, zacht en eenvoudig. Slechts een handvol akkoorden wordt als in een litanie continu herhaald. Net zoals de geschiedenis zich blijft herhalen. Tot slot neemt Ekaterina Levental opnieuw het woord en dooft het licht langzaam terwijl onze gedachten aangewakkerd blijven flikkeren.

Guillaume De Grieve

Belgian National Orchestra

Het Belgian National Orchestra heeft sinds jaar en dag het Paleis voor Schone Kunsten (Bozar) als thuisbasis. Dankzij vaste samenwerkingen met Festival van Vlaanderen en Festival de Wallonie staat het ook regelmatig in alle provinciehoofdsteden van het land. Internationaal speelt BNO zich in de kijker met buitenlandse tournees en door de begeleiding te voorzien op de Koningin Elisabethwedstrijd. BNO brengt naast het symfonische repertoire ook filmmuziek, experimenten met popartiesten als Ozark Henry of Stromae, en hedendaagse creaties van componisten als Annelies Van Parys, Michael Daugherty of Andrew Norman. BNO staat sinds 2022 onder leiding van de Nederlandse chef-dirigent Antony Hermus en werkt daarnaast regelmatig samen met internationale gastdirigenten..

Geoffrey Paterson

De Britse dirigent Geoffrey Paterson is zowel actief in de opera als in de concertzaal. Als beginnend dirigent leerde hij het vak aan het Royal Opera House, waar hij samenwerkte met Antonio Pappano, Daniele Gatti, Andris Nelsons en Mark Elder. Sindsdien dirigeerde hij onder meer het Orchestra of the Age of Enlightenment, BBC Philharmonic, London Sinfonietta en Philharmonia Orchestra. Zijn verleden als compositiestudent bij Alexander Goehr en masterclasses bij Pierre Boulez en Peter Eötvös maken Paterson tot een bevlogen vertolker van hedendaagse muziek. Zo verzorgde hij creaties van Harrison Birtwistle, Peter Maxwell Davies en James Dillon en leidde hij tal van gewaardeerde uitvoeringen van 20e-eeuwse meesterwerken.
 

Ekaterina Levental

Zangeres en harpiste Ekaterina Levental beweegt zich moeiteloos tussen opera, kamermuziek en muziektheater, met een repertoire dat reikt van barok tot hedendaags. Daarnaast staat ze bekend om muziektheatrale performances waarin ze met haar stem, harp en lichaam als instrumenten verhalen vertelt over ontheemding en de zoektocht naar identiteit en eigenwaarde. Haar autobiografische drieluik De Weg – De Grens – Schoppenvrouw, gebaseerd op haar ervaringen als vluchtelinge van Oezbekistan naar Nederland, werd honderden keren uitgevoerd in Europa, Azië en Zuid-Afrika. Als zangeres maakte ze verder samen met pianist Frank Peters de eerste integrale opname van de liederen van Nikolai Medtner, gespreid over vijf internationaal gelauwerde cd’s.

Op vertoon van je concertticket kan je vanaf 19.00 uur genieten van een gratis Sportzot of Brugse Zot aan de biertruck op het Hortaplein, dankzij Brouwerij De Halve Maan.

Konzertmeister

Kristie Su

Eerste violen

Lev Adamov

Isabelle Chardon

Sarah Guiguet

Maria-Elena Boila

Annija Endija Kolerta

Anastasia Filippochkina

Françoise Gilliquet

Luis Greiner

Philip Handschoewerker

Akika Hayakawa

Keika Kawashima

Timur Kolesnikov

Ariane Plumerel

Isabelle Rowland

Serge Stons

Tweede violen 

Filip Suys

Nathalie Lefin

Marie Danielle Turner

Michael Bonnay

Sophie Demoulin

Isabelle Deschamps

Pierre Hanquin

Andre Hosszu

Anouk Lapaire

Oscar Lerma Barrero

Louis Noël

Sarah Orero

Ekaterina Philippovich

Ana Spanu

Altviolen 

Charlie Galante

Mihoko Kusama

Dmitri Ryanbinin

José Azevedo

Silvia Tentori Montalto

Katelijne Onsia

Sophie Destivelle

Daniel  Poncela Montalban

Abraham Constantino

Frederik Camacho

Jorge Ramos

Cello’s 

Dmitry Silvian

Harm Van Rheeden

Taras Zanchak

Lesya Demkovych

Uros Nastic

Duarte Matos

Shiho  Nishimura

Lucia Otero

Frederika Mareels

Irene Cancer Navarro

Contrabassen 

Svetoslav Dimitriev

Miguel Meulders

Isa Opstaele

Robertino Mihai

Serghei Gorlenko

Grecia Crehuet Ramos

Lennert Janssen

Fred Dothee

Hobo

Dimitri Baeteman (solo in Piri)

Klarinetten 

Julien Bénéteau

Lena La Mela

Vladimir Pavtchinksy

Himawari Arai

Hoorns

Anthony Devriendt

Bernard Wasnaire

Bart Cypers

Bernard Wasnaire

Trompetten 

Leo Wouters

Ward Opsteyn

Rudy Moercant

Steven Devolder

Pierre-Louis Marques

Jacob Janssen

Trombones

Guido Liveyns

Bruno De Busschere

Geert Devos

Wim Matheeuwese

Tuba

Jan De Maeseneer

Pauken 

Nico Schoeters

Slagwerk

Katia Godart

Koen Maes

Harp

Annie Lavoisier

Roberta Brambilla

Piano

Eve Beroux

Celesta

Ilze De Maeyer